Bạn có nhận thấy rằng những giấc mơ của mình trở nên kỳ lạ hơn trong năm vừa qua không?

Trong đại dịch viêm đường hô hấp cấp tính truyền nhiễm, các đợt phong tỏa và hạn chế đã làm rối loạn nhịp ngủ của nhiều người, dẫn đến sự gia tăng các cơn ác mộng và những giấc mơ kỳ lạ.

Một nghiên cứu năm 2020 của Đại học Southampton tiết lộ rằng số người bị mất ngủ do lo âu đã tăng từ cứ sáu người thì có một người, lên thành cứ bốn người thì có một người trong giai đoạn cao điểm của đại dịch. Tương tự, một nghiên cứu của Phần Lan công bố vào tháng 10 năm 2020 cho thấy 55% số ác mộng có liên quan trực tiếp đến đại dịch.

Tại sao căng thẳng lại ảnh hưởng đến giấc ngủ của chúng ta? Tập đoàn Phát thanh Truyền hình Anh (BBC) đã trò chuyện với giáo sư tâm lý học Mark Blagrove của Đại học Swansea để tìm hiểu cách mà những trải nghiệm trong đời thực ảnh hưởng đến giấc mơ của chúng ta.

Phong tỏa và giấc mơ

Để hiểu được mối liên hệ này, trước tiên cần biết khi nào thì giấc mơ xảy ra. Não bộ của chúng ta trải qua các giai đoạn giấc ngủ khác nhau, có độ dài khác nhau và phản ánh mức độ sâu của giấc ngủ.

Giấc mơ thường xuất hiện trong giai đoạn chuyển động mắt nhanh (REM), chiếm khoảng một phần tư thời gian ngủ. Trong giai đoạn này, não bộ hoạt động mạnh mẽ, gần giống trạng thái khi thức.

Một trong những hệ quả của phong tỏa là làm thay đổi thói quen hàng ngày. Khi nhiều người ở nhà hơn và ít nghĩa vụ phải thức dậy sớm, một số người đã ngủ lâu hơn, làm tăng lượng thời gian ngủ của chuyển động mắt nhanh.

Giáo sư Blagrove giải thích rằng giấc mơ trong giai đoạn này thường mang theo cảm xúc, vì những bức xúc do phong tỏa được thể hiện qua giấc mơ. Việc ở nhà trong thời gian dài, đặc biệt là với những người không quen ở bên nhau 24/7, làm tăng căng thẳng và những căng thẳng này được giải tỏa qua giấc mơ.

Blagrove lưu ý rằng giấc mơ có thể là một cách để xử lý cảm xúc, ký ức và các sự kiện hàng ngày, giống như việc nén lại những trải nghiệm của cuộc sống thành những câu chuyện ngắn gọn và sống động.

Các lý thuyết về giấc mơ

Trong nhiều năm, các lý thuyết đã tranh cãi về mức độ mà giấc mơ phản ánh cuộc sống hàng ngày.

Tranh luận này có từ năm 1900 khi nhà tâm lý học Sigmund Freud công bố cuốn giải thích giấc mơ. Freud tin rằng giấc mơ kết hợp một cách tượng trưng các yếu tố của cuộc sống hàng ngày, phản ánh những suy nghĩ tiềm thức của chúng ta.

Ngược lại, một số nhà lý thuyết cho rằng giấc mơ cho phép não bộ diễn tập các kịch bản và lên kế hoạch cho những thách thức tiềm năng. Theo lý thuyết "mô phỏng mối đe dọa", ác mộng có thể giúp chúng ta phát triển các chiến lược tự bảo vệ trước những nguy hiểm trong đời thực.

Một quan điểm khác cho rằng giấc mơ giúp xử lý và chữa lành những trải nghiệm cuộc sống.

Năm 2011, các nhà khoa học tại Đại học California, Berkeley, đề xuất rằng giấc mơ giúp giảm căng thẳng và lo âu, hoạt động như một dạng liệu pháp ban đêm. Nghiên cứu của họ nhận thấy rằng trong giấc ngủ chuyển động mắt nhanh, mức độ các chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến căng thẳng giảm xuống. Kết quả là, giấc mơ dạy não cách đối mặt với các thách thức mà không kích hoạt căng thẳng.

Khi nghiên cứu này được công bố, nhà nghiên cứu giáo sư tâm lý học Matthew Walker tại Berkeley nhận định rằng các đặc tính hóa học thần kinh độc đáo của giấc ngủ chuyển động mắt nhanh cung cấp một “phiên bản nhẹ nhàng” của các trải nghiệm cảm xúc, loại bỏ những góc cạnh sắc bén của chúng.

Thói quen bị xáo trộn

Theo giáo sư Blagrove, sự gia tăng các giấc mơ kỳ lạ trong năm qua có thể là do căng thẳng liên quan đến đại dịch và những thay đổi trong cuộc sống hàng ngày.

Cảm xúc gia tăng từ việc ở nhà, cùng với những lo lắng về công việc và các áp lực khác, có thể góp phần tạo ra những giấc mơ bất thường và đáng nhớ hơn.

Ác mộng thường bắt đầu từ thời thơ ấu, thường là từ 3 đến 6 tuổi và thường giảm dần vào khoảng 10 tuổi. Tuy nhiên, bất kỳ ai cũng có thể thỉnh thoảng gặp phải chúng.

Đối với thanh thiếu niên, một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây ác mộng là kỳ thi. Cũng giống như đại dịch, các kỳ thi là những yếu tố gây căng thẳng đáng kể, và chúng thường xuất hiện trong giấc mơ.

Đối phó với ác mộng

Giáo sư Blagrove nhấn mạnh rằng giấc mơ thể hiện cuộc sống thức dậy của chúng ta thông qua những câu chuyện mang tính thơ ca và ẩn dụ, nhưng chúng ta thường thiếu kiểm soát đối với các câu chuyện này.

Nếu những giấc mơ không vui xuất hiện thường xuyên, ông khuyên nên trò chuyện với ai đó về chúng. Chia sẻ có thể mang lại sự thoải mái, làm sáng tỏ các mẫu lặp lại, và giúp giải quyết các vấn đề trong cuộc sống thực.

Duy trì một thói quen trước giờ đi ngủ lành mạnh cũng có thể giảm căng thẳng và ngăn chặn ác mộng lặp đi lặp lại. Những thói quen này giúp mang lại sự bình tĩnh và đảm bảo giấc ngủ đầy đủ.

Các yếu tố chính của một thói quen đi ngủ lành mạnh bao gồm thở sâu, trò chuyện về cảm xúc với người mà bạn tin tưởng, và tránh các hoạt động gây kích thích não hoặc làm tăng lo âu, chẳng hạn như lướt điện thoại hoặc xem tin tức trước khi đi ngủ.