Từ nước cam và súp gà đến viên ngậm kẽm và viên uống bổ sung tỏi, có rất nhiều phương pháp chữa cảm lạnh thông thường tại nhà.

Nhưng thực tế chúng có hiệu quả đến mức nào? Những biện pháp khắc phục này có thực sự làm giảm các triệu chứng hay chúng chỉ là những thực phẩm an ủi không có cơ sở y tế?

Cơ chế chống lại cảm lạnh

Cảm lạnh thông thường, do khoảng 200 loại vi-rút khác nhau gây ra, là một trải nghiệm phổ biến. Khi vi-rút xâm nhập vào cơ thể, nó sẽ gặp phải hai lớp phòng thủ: hệ thống miễn dịch bẩm sinh, cố gắng trục xuất kẻ xâm nhập và hệ thống miễn dịch thích nghi, nhắm mục tiêu cụ thể vào các tác nhân gây bệnh mà cơ thể đã gặp trước đó. Tuy nhiên, vi-rút cảm lạnh thông thường liên tục đột biến, trốn tránh các tế bào bộ nhớ của hệ thống thích nghi, đó là lý do tại sao nó tái phát nhiều lần trong năm.

Mặc dù lối sống và chế độ ăn uống chắc chắn ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch, nhưng câu hỏi vẫn còn là liệu các biện pháp khắc phục phổ biến có thực sự có thể tăng cường khả năng miễn dịch để ngăn ngừa cảm lạnh hay không. Một số biện pháp khắc phục cũng được quảng cáo rộng rãi vì khả năng tăng cường khả năng miễn dịch trong các đợt bùng phát nghiêm trọng hơn, chẳng hạn như đại dịch vi-rút corona. Nhưng bằng chứng cho thấy điều gì?

Tỏi và các loại thực phẩm bổ sung khác

Tỏi từ lâu đã được ca ngợi vì những lợi ích cho sức khỏe, bao gồm khả năng chống lại cảm lạnh. Một nghiên cứu liên quan đến 146 người lớn cho thấy những người dùng thực phẩm bổ sung tỏi hàng ngày trong 12 tuần vào mùa đông ít bị cảm lạnh hơn và thời gian ốm ngắn hơn so với những người dùng giả dược. Tỏi có khả năng tăng cường phản ứng miễn dịch cho thấy nó có thể giúp ngăn ngừa cảm lạnh thay vì chữa khỏi.

Các loại thực phẩm bổ sung khác cũng có thể đóng một vai trò. Một loại vitamin tổng hợp chứa nhiều chất dinh dưỡng như vitamin A, C, D và kẽm đã được phát hiện có thể làm giảm cả tần suất và mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng cảm lạnh trong một nghiên cứu được tiến hành trong hai mùa đông. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng thực phẩm bổ sung chỉ có hiệu quả nếu có sự thiếu hụt các chất dinh dưỡng thiết yếu. Đối với những người có chế độ ăn uống cân bằng, việc bổ sung thực phẩm bổ sung có thể không làm tăng đáng kể hiệu quả miễn dịch.

Vitamin C có hiệu quả không?

Vitamin C là một phương thuốc phổ biến để chữa cảm lạnh, với bằng chứng cho thấy nó có thể làm giảm nhẹ mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng như sổ mũi và đau họng. Một đánh giá từ năm 2023 cho thấy các chất bổ sung vitamin C làm giảm mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng cảm lạnh khoảng 15% và có tác dụng rõ rệt hơn đối với các trường hợp nghiêm trọng. Tuy nhiên, các nguồn thực phẩm thông thường như nước cam có thể không cung cấp đủ vitamin C để tạo ra những tác dụng này, vì chúng thường chứa liều lượng thấp hơn so với các chất bổ sung.

Vai trò của Kẽm

Viên ngậm kẽm cũng đã được nghiên cứu rộng rãi, với bằng chứng cho thấy chúng có thể rút ngắn thời gian của các triệu chứng cảm lạnh, chẳng hạn như hắt hơi và ho, tới một phần ba. Để có hiệu quả, những viên ngậm này cần phải tan chậm trong miệng, đưa kẽm trực tiếp vào vùng cổ họng. Tuy nhiên, liều lượng và thời gian điều trị là vấn đề quan trọng; một số nghiên cứu chỉ ra rằng liều lượng thấp hơn hoặc thời gian điều trị ngắn hơn có thể không mang lại kết quả đáng kể.

Hiệu ứng giả dược và thực phẩm an ủi

Đối với các biện pháp khắc phục như súp gà, bằng chứng khoa học còn hạn chế. Tuy nhiên, không nên đánh giá thấp sự thoải mái về mặt tâm lý mà chúng mang lại. Hiệu ứng giả dược—khi niềm tin vào hiệu quả của một biện pháp khắc phục có thể dẫn đến các triệu chứng được cải thiện—đóng vai trò quan trọng trong hiệu quả được nhận thức của nhiều biện pháp khắc phục tại nhà. Các nghiên cứu cho thấy những người tin vào sức mạnh chữa bệnh của một số loại thực phẩm hoặc chất bổ sung, chẳng hạn như cây cúc dại, thường báo cáo các triệu chứng nhẹ hơn, ngay cả khi chất thực sự không có tác dụng chữa bệnh trực tiếp.

Tương tự như vậy, mối liên hệ thời thơ ấu với các loại thực phẩm an ủi, chẳng hạn như súp gà do cha mẹ chế biến, có thể tăng cường hiệu ứng giả dược, tạo ra cảm giác được chăm sóc và khỏe mạnh giúp làm giảm các triệu chứng.

Gen và sự khác biệt giữa các cá nhân

Mức độ dễ bị cảm lạnh và mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng cũng bị ảnh hưởng bởi các yếu tố di truyền. Một số cá nhân có khuynh hướng di truyền phản ứng mạnh hơn với một số loại vi-rút nhất định, trong khi những người khác có thể chỉ gặp các triệu chứng nhẹ hoặc không có triệu chứng nào cả. Sự khác biệt về mặt di truyền này có nghĩa là các biện pháp khắc phục có hiệu quả với một người có thể không hiệu quả với người khác.

Phán quyết

Đối với những người có hệ miễn dịch khỏe mạnh, các biện pháp khắc phục tại nhà như súp gà hoặc nước cam khó có thể chữa khỏi cảm lạnh nhưng có thể mang lại sự thoải mái và có khả năng làm giảm các triệu chứng thông qua hiệu ứng giả dược. Các chất bổ sung như viên ngậm kẽm hoặc tỏi có thể mang lại một số lợi ích, đặc biệt là nếu dùng sớm trong thời gian mắc bệnh. Tuy nhiên, sức khỏe miễn dịch tổng thể, thói quen lối sống và di truyền là những yếu tố quan trọng nhất trong việc chống lại cảm lạnh. Mặc dù các biện pháp khắc phục có thể mang lại sự giảm đau trong thời gian ngắn, nhưng hiệu quả của chúng khác nhau tùy theo từng người, khiến chúng trở thành giải pháp hỗ trợ chứ không phải là giải pháp dứt điểm cho các bệnh mùa đông.