Hoàng đế Vespasian lên nắm quyền vào năm 69 sau Công nguyên với quyết tâm xóa bỏ hoàn toàn ký ức về Nero.

Nơi Nero từng cho xây dựng một hồ nước riêng nằm trong khu phức hợp cung điện khổng lồ của mình, Vespasian đã cho rút cạn nước và xây dựng một công trình dành cho người dân: đấu trường lớn nhất mà thế giới cổ đại từng biết đến.

Kỳ Quan Kỹ Thuật Bằng Đá Travertine Và Bê Tông

Công trình bắt đầu được xây dựng vào khoảng năm 72 sau Công nguyên và hoàn thành vào năm 80 dưới thời Titus — con trai của Vespasian. Đây được xem là tốc độ đáng kinh ngạc nếu xét đến quy mô khổng lồ của công trình. Đấu trường Colosseum có hình elip với chiều dài trục chính khoảng 189 mét và chiều ngang 156 mét, trải rộng trên diện tích khoảng sáu mẫu Anh và cao gần 50 mét ở điểm cao nhất. Vào thời điểm hoàn thành, đây là công trình nhân tạo phức tạp nhất trên Trái Đất.

Vật liệu chính được sử dụng là đá vôi travertine, có màu trắng khi mới khai thác, được lấy từ Tivoli cách Rome khoảng 30 km. Người ta ước tính đã sử dụng khoảng 100.000 mét khối loại đá này. Để liên kết toàn bộ cấu trúc, người La Mã dùng khoảng 300 tấn kẹp sắt. Tuy nhiên, phần lớn số sắt này đã bị tháo dỡ trong thời Trung Cổ để tái sử dụng, để lại những vết lõm đặc trưng vẫn còn nhìn thấy trên tường ngoài của đấu trường ngày nay. Phần kết cấu phụ được xây dựng bằng bê tông La Mã và chính việc sử dụng bê tông ở quy mô lớn như vậy đã là một bước đột phá kỹ thuật cực kỳ quan trọng. Nhà sử học Nathan Elkins từng nhận định: “Chính kết cấu bê tông đã cho phép Colosseum được xây dựng.”

Kiến Trúc Phục Vụ Đám Đông

Đấu trường Colosseum có tổng cộng 80 cổng ra vào, trong đó 76 cổng dành cho công chúng. Bốn cổng còn lại được dành riêng cho hoàng đế, các nghị sĩ và tầng lớp tinh hoa. Chỗ ngồi cũng được phân chia theo địa vị xã hội: những hàng ghế gần đấu trường nhất được làm bằng đá cẩm thạch dành cho tầng lớp giàu có, còn các tầng cao hơn sử dụng đá thông thường cho người dân bình thường.

Hệ thống ra vào được thiết kế với hiệu quả đáng kinh ngạc. Các nhà khảo cổ ước tính từ 50.000 đến 80.000 khán giả có thể rời khỏi công trình chỉ trong vài phút — một hệ thống quản lý đám đông mà đến nay các nhà thiết kế sân vận động hiện đại vẫn còn nghiên cứu.

Ba tầng ngoài phía dưới của đấu trường thể hiện đầy đủ ba phong cách cột chính của kiến trúc Hy Lạp cổ đại — tầng trệt là kiểu Tuscan, tầng hai là Ionic và tầng ba là Corinthian. Cách sắp xếp có hệ thống này về sau trở thành nguyên tắc nền tảng của kiến trúc thời Phục Hưng. Bên dưới sàn đấu trường là Hypogeum một mạng lưới đường hầm và các căn phòng ngầm phức tạp.

Dấu Ấn Vượt Qua Hai Thiên Niên Kỷ

Hai nghìn năm động đất, hỏa hoạn, việc tháo dỡ vật liệu thời Trung Cổ và ô nhiễm môi trường đã để lại những tổn thất nặng nề cho công trình. Dù vậy, khoảng hai phần ba cấu trúc ban đầu vẫn còn tồn tại đến ngày nay. Mỗi năm, nơi đây đón gần bảy triệu du khách, trở thành một trong những di tích được ghé thăm nhiều nhất thế giới.

Từ hồ nước riêng của một vị hoàng đế bị căm ghét, một đấu trường dành cho quần chúng đã vươn lên — một hành động được khắc ghi bằng đá travertine và bê tông. Công trình này cho chúng ta thấy rằng kiến trúc đôi khi cũng là một hình thức “trả đũa”, rằng bê tông có thể tồn tại lâu hơn cả các đế chế, và rằng một nơi từng được xây để giải trí cho 80.000 người vẫn có thể khiến hậu thế lặng người kinh ngạc. Vespasian đã thành công: cung điện của Nero đã biến mất. Nhưng thứ ông xây dựng cho Rome lại trở thành biểu tượng của cả thế giới.