Bạn đã bao giờ dừng lại để suy ngẫm xem bao nhiêu thực phẩm, hoa lá và rừng cây của chúng ta phụ thuộc vào một loài côn trùng nhỏ bé, vo ve này chưa? Ong có vẻ nhỏ bé, nhưng đóng góp của chúng cho sự sống trên Trái Đất lại vô cùng to lớn.

Hãy cùng tìm hiểu xem những sinh vật chăm chỉ này là những kỹ sư thầm lặng đằng sau hệ sinh thái toàn cầu như thế nào — và tại sao chúng ta phải bảo vệ chúng.

Năng lượng thụ phấn

Thụ phấn là một trong những quá trình sinh thái thiết yếu nhất, và ong là loài thụ phấn hiệu quả nhất trong tự nhiên. Chúng chuyển phấn hoa từ bộ phận đực của hoa sang bộ phận cái, cho phép cây trồng tạo ra trái cây, rau củ, các loại hạt và hạt giống.

Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (FAO), khoảng 75% cây lương thực toàn cầu phụ thuộc ít nhất một phần vào quá trình thụ phấn. Ong chịu trách nhiệm thụ phấn cho hơn 90 loại cây trồng thương mại, bao gồm táo, hạnh nhân, cà phê, việt quất và dưa chuột.

Nếu không có ong, chế độ ăn uống của chúng ta sẽ bị hạn chế đáng kể, và nhiều loại trái cây và rau quả sẽ biến mất hoặc trở nên cực kỳ đắt đỏ. Vai trò của chúng đảm bảo đa dạng sinh học, an ninh lương thực và ổn định kinh tế trong nông nghiệp.

Hơn cả việc sản xuất mật ong

Mặc dù ong được biết đến nhiều nhất với việc sản xuất mật ong, nhưng giá trị thực sự của chúng nằm ở việc phục vụ cây trồng. Ong mật, ong vò vẽ và ong đơn độc đều thụ phấn theo những cách hơi khác nhau và chuyên về các loại hoa khác nhau, nghĩa là không có nhóm côn trùng nào khác có thể thay thế hoàn toàn chúng. Sự đa dạng của các loài ong đảm bảo rằng quá trình thụ phấn diễn ra trên nhiều hệ sinh thái khác nhau.

Bên cạnh mật ong, ong còn góp phần sản xuất sáp ong, keo ong và sữa ong chúa, được sử dụng rộng rãi trong mỹ phẩm, sản phẩm chăm sóc sức khỏe và thực phẩm. Tuy nhiên, những sản phẩm này chỉ là lợi ích phụ so với tác động sinh thái của quá trình thụ phấn.

Hiệu ứng lan tỏa đến động vật hoang dã

Ong không chỉ mang lại lợi ích cho con người mà còn giúp nuôi sống các loài động vật trên thế giới. Nhiều loài thực vật phụ thuộc vào ong tạo ra quả và hạt làm thức ăn cho chim, động vật có vú và côn trùng. Khi số lượng ong suy giảm, toàn bộ chuỗi thức ăn có thể bị ảnh hưởng. Việc giảm số lượng thực vật được thụ phấn có thể dẫn đến ít hạt và ít thảm thực vật hơn, ảnh hưởng đến động vật từ loài gặm nhấm nhỏ bé đến động vật ăn cỏ lớn.

Hiệu ứng lan tỏa này cho thấy ong là thành phần quan trọng trong việc duy trì hệ sinh thái khỏe mạnh. Bằng cách đảm bảo sự sinh sản của thực vật có hoa, chúng hỗ trợ các sinh vật phụ thuộc vào chúng về nơi trú ẩn và sinh kế.

Hỗ trợ đa dạng sinh học

Đa dạng sinh học phụ thuộc rất nhiều vào các loài thụ phấn như ong. Các loài côn trùng phụ thuộc vào một số loài hoa nhất định có thể tuyệt chủng nếu những loài thực vật đó không được thụ phấn. Thực vật không sinh sản có thể dẫn đến thu hẹp môi trường sống và suy giảm số lượng loài. Ong giữ cho mạng lưới sự sống còn nguyên vẹn.

Ong cũng giúp thực vật hoang dã phát triển mạnh. Hoa dại, cây bụi và cây thân gỗ phụ thuộc vào sự thụ phấn của ong để phát tán và sinh sôi. Đổi lại, những loài thực vật này cung cấp môi trường sống và nguồn thức ăn cho hàng ngàn loài khác. Bằng cách này, ong bảo vệ sự đa dạng của cả thực vật và động vật trong rừng, đồng cỏ và đất ngập nước.

Ong và nền kinh tế toàn cầu

Các dịch vụ thụ phấn do ong cung cấp ước tính đóng góp hơn 200 tỷ đô la hàng năm cho nền kinh tế toàn cầu. Cây trồng được ong thụ phấn thường có năng suất cao hơn và chất lượng tốt hơn, hỗ trợ nông dân, ngành công nghiệp thực phẩm và thương mại toàn cầu.

Ở các cộng đồng nông thôn, đặc biệt là ở các nước đang phát triển, nghề nuôi ong mang lại cả thu nhập lẫn an ninh lương thực. Bằng cách hỗ trợ các chương trình nuôi ong, một số khu vực đã thúc đẩy kinh tế địa phương đồng thời tăng cường đa dạng sinh học.

Mối đe dọa đối với quần thể ong

Mặc dù có tầm quan trọng, quần thể ong đang suy giảm nghiêm trọng. Mất môi trường sống, thuốc trừ sâu, dịch bệnh, các loài xâm lấn và biến đổi khí hậu đều đe dọa sự tồn tại của chúng. Theo đánh giá toàn cầu của Nền tảng Khoa học - Chính sách Liên chính phủ về Đa dạng Sinh học và Dịch vụ Hệ sinh thái (IPBES), hơn 40% các loài côn trùng thụ phấn, đặc biệt là ong, đang có nguy cơ tuyệt chủng.

Thuốc trừ sâu, đặc biệt là neonicotinoid, được phát hiện làm suy giảm trí nhớ và khả năng định hướng của ong, khiến chúng khó tìm thức ăn hoặc quay trở lại tổ. Việc phá hủy môi trường sống cũng hạn chế sự sẵn có của các loài thực vật có hoa và địa điểm làm tổ.

Bạn có thể làm gì để giúp đỡ?

Tin tốt là mọi người đều có thể đóng góp một phần vào việc hỗ trợ quần thể ong. Dưới đây là một số bước thiết thực:

• Trồng hoa bản địa trong vườn hoặc ban công để cung cấp mật hoa.

• Tránh sử dụng thuốc trừ sâu, đặc biệt là trong mùa hoa nở.

• Hỗ trợ người nuôi ong địa phương bằng cách mua mật ong và các sản phẩm sáp ong.

• Xây dựng khách sạn ong để cung cấp nơi trú ẩn cho những chú ong sống đơn độc.

• Giáo dục mọi người về tầm quan trọng của các loài thụ phấn và ủng hộ các phương pháp canh tác bền vững.

• Ngay cả những hành động nhỏ cũng có thể tạo ra môi trường thân thiện với các loài thụ phấn và giúp đảo ngược sự suy giảm số lượng ong.

Tiếng nói chuyên gia và khoa học

Tiến sĩ Dave Goulson, giáo sư sinh học tại Đại học Sussex và là nhà nghiên cứu hàng đầu về các loài thụ phấn, nhấn mạnh: "Chúng ta phụ thuộc vào ong để có phần lớn thực phẩm và sức khỏe của thế giới tự nhiên. Mất chúng sẽ là một thảm họa."

Nghiên cứu được công bố trên các tạp chí như Nature and Science đã xác nhận rằng sự đa dạng của ong có liên quan trực tiếp đến sự thành công của mùa màng và sự ổn định của hệ sinh thái. Do đó, việc bảo tồn môi trường sống của ong đã trở thành một chủ đề trọng tâm trong các cuộc thảo luận về bảo tồn toàn cầu.

Hướng tới tương lai: Trách nhiệm chung

Tương lai của loài ong — và sức khỏe của hành tinh chúng ta — là trách nhiệm chung. Chính phủ, nông dân, nhà khoa học và người dân phải hợp tác để tạo ra các chính sách và cảnh quan thân thiện với ong. Hỗ trợ không gian xanh, giảm thiểu hóa chất độc hại và tài trợ cho nghiên cứu về loài thụ phấn là những bước quan trọng.

Nếu mất ong, chúng ta có nguy cơ mất nhiều thứ hơn là mật ong. Chúng ta có nguy cơ mất rừng, mất lương thực và mất tương lai của chính mình.

Tiếng vo ve cuối cùng

Lần tới khi bạn nghe thấy tiếng ong vo ve gần đó, hãy nhớ rằng: chúng không chỉ thu thập mật hoa — mà còn giúp duy trì sự sống cho thế giới. Bạn sẽ làm gì để hỗ trợ những anh hùng nhỏ bé bận rộn của chúng ta? Hãy dành không gian trong cuộc sống và cảnh quan của chúng ta cho loài ong. Suy cho cùng, chúng đang làm việc cho chúng ta mỗi ngày.

Hãy cùng nhau đền đáp.