Trong một diễn biến hiếm hoi và đầy hy vọng, sáu loài cá da trơn khổng lồ sông Mê Kông đang bị đe dọa nghiêm trọng đã được bắt và thả tại Campuchia, làm dấy lên sự lạc quan về sự sống còn của một trong những loài cá nước ngọt lớn nhất và khó nắm bắt nhất thế giới.

Những sinh vật khổng lồ này, được biết đến với chiều dài lên tới 10 feet và cân nặng lên tới 300 kg (661 pound), có nguồn gốc từ Sông Mekong. Từng được tìm thấy trên toàn bộ chiều dài của con sông, quần thể của chúng đã giảm mạnh tới 80% trong những thập kỷ gần đây.

Một loài đang suy giảm

Cá trê khổng lồ sông Mê Kông hiện chỉ giới hạn ở Sông Mê Kông của Đông Nam Á, trải dài qua Campuchia, Lào, Thái Lan và Việt Nam, thỉnh thoảng được nhìn thấy ở miền bắc Trung Quốc. Theo truyền thống, loài này phát triển mạnh dọc theo con sông dài 4.900 km (3.044 dặm), nhưng nhiều mối đe dọa khác nhau đã khiến số lượng của chúng giảm mạnh.

Đánh bắt quá mức, xây đập cản trở đường di cư và thay đổi môi trường đã làm gián đoạn đáng kể môi trường sống và mô hình sinh sản của chúng.

Việc phát hiện ra sáu con cá trê khổng lồ chỉ trong năm ngày được coi là sự kiện chưa từng có. Ở một khu vực mà hầu hết người dân dựa vào Sông Mê Kông để kiếm sống nhưng hiếm khi gặp những con cá này, việc tìm thấy một số lượng lớn như vậy được coi là một dấu hiệu đầy hứa hẹn cho tương lai của loài này.

Một khám phá quan trọng

Hai con cá trê đầu tiên được bắt ở sông Tonle Sap, một nhánh của sông Mê Kông gần thủ đô Phnom Penh của Campuchia. Những con cá này được gắn thẻ để nhận dạng và thả trở lại tự nhiên.

Chỉ vài ngày sau, bốn con cá trê khổng lồ khác đã bị bắt, trong đó có hai con dài hơn 2 mét (6,5 feet) và nặng từ 120 đến 131 kg (264 đến 288 pound). Người ta tin rằng những con cá này đang di cư khỏi môi trường sống đồng bằng ngập lụt của chúng ở Hồ Tonle Sap, có khả năng hướng đến nơi sinh sản của chúng ở phía bắc Campuchia, Lào hoặc Thái Lan.

Tiến sĩ Zeb Hogan, một nhà sinh vật học đến từ Đại học Nevada Reno, người đứng đầu dự án Wonders of the Mekong do Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ tài trợ, đã nhấn mạnh tầm quan trọng của những phát hiện này. Ông lưu ý rằng mặc dù loài này vẫn chưa bên bờ vực tuyệt chủng, nhưng vẫn còn nhiều việc quan trọng cần thực hiện trong các nỗ lực bảo tồn để đảo ngược xu hướng suy giảm.

Nỗ lực bảo tồn và hiểu biết sâu sắc

Trong hai thập kỷ qua, các nhà khoa học và nhóm bảo tồn, bao gồm Wonders of the Mekong và Cục Quản lý Thủy sản Campuchia, đã có những bước tiến đáng kể trong việc tìm hiểu hành vi của loài cá da trơn khổng lồ.

Bằng cách bắt, gắn thẻ và thả khoảng 100 con cá này, các nhà nghiên cứu đã biết được thông tin có giá trị về mô hình di cư, môi trường sống và sức khỏe tổng thể của loài.

Kiến thức này rất quan trọng để thiết lập hành lang di cư và bảo vệ môi trường sống. Nó giúp hướng dẫn các biện pháp bảo tồn để đảm bảo sự sống còn của cá tra khổng lồ và các loài khác sống ở sông Mê Kông.

Ý nghĩa văn hóa và sự tham gia của địa phương

Cá trê khổng lồ sông Mê Kông gắn chặt với văn hóa của khu vực. Nó được mô tả trong các bức tranh hang động cổ xưa, được tôn kính trong văn hóa dân gian địa phương và được coi là biểu tượng của dòng sông, nơi nghề cá đóng vai trò quan trọng đối với sinh kế của hàng triệu người. Là một phần quan trọng của hệ sinh thái, sức khỏe của cá trê phản ánh phúc lợi chung của dòng sông.

Cộng đồng địa phương đã đóng vai trò quan trọng trong các nỗ lực bảo tồn. Ngư dân hiện hiểu được tầm quan trọng của việc báo cáo các vụ đánh bắt nhầm các loài có nguy cơ tuyệt chủng. Bằng cách làm việc với các nhà nghiên cứu, họ giúp thu thập dữ liệu quan trọng về loài cá và đảm bảo thả chúng trở lại sông một cách an toàn.

Heng Kong, giám đốc Viện Nghiên cứu và Phát triển Thủy sản Nội địa Campuchia, đã nhấn mạnh vai trò quan trọng của hợp tác địa phương trong những nỗ lực này.

Tương lai tươi sáng cho Sông Mê Kông

Vụ bắt được bốn con cá trê khổng lồ trong một ngày gần đây đang được ca ngợi là "câu chuyện về loài cá lớn nhất thế kỷ của Sông Mê Kông". Điều này chứng minh rằng bất chấp những áp lực về môi trường mà khu vực này đang phải đối mặt, quần thể cá của Sông Mê Kông vẫn kiên cường.

Brian Eyler, giám đốc Chương trình Đông Nam Á tại Trung tâm Stimson, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn sự đa dạng sinh học độc đáo của sông Mê Kông và đảm bảo rằng quần thể cá đặc biệt này được bảo vệ cho các thế hệ tương lai.

Tóm lại, trong khi con đường phục hồi của loài cá tra dầu khổng lồ sông Mê Kông và các loài khác vẫn chưa kết thúc, những khám phá gần đây mang lại tia hy vọng cho sự sống còn của chúng. Với những nỗ lực liên tục và sự hợp tác giữa các nhà khoa học, cộng đồng địa phương và các nhà bảo tồn, loài cá hùng mạnh của sông Mê Kông có thể phát triển mạnh mẽ trở lại.

Conservation Efforts in Cambodia Saving Mekong Catfish

Video by Inside Edition