Dân số thế giới sẽ chạm mốc gần 8,2 tỷ người vào giữa năm 2024 – Đây là nhận định từ báo cáo Triển vọng Dân số Thế giới 2024 do Liên Hợp Quốc công bố nhân Ngày Dân số Thế giới.
Trong 60 năm tới, dân số toàn cầu dự kiến sẽ tăng thêm 2 tỷ người, đạt đỉnh khoảng 10,3 tỷ vào những năm 2080, trước khi giảm nhẹ xuống 10,2 tỷ. Con số này thấp hơn 700 triệu so với dự báo cách đây một thập kỷ.
Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc nhấn mạnh rằng biến động dân số đang diễn ra không đồng đều – trong khi một số khu vực tăng trưởng nhanh, thì nhiều nơi khác lại phải đối mặt với tình trạng già hóa dân số. Điều này khiến dữ liệu dân số chính xác trở nên "quan trọng hơn bao giờ hết" để đảm bảo những nhóm yếu thế không bị bỏ lại phía sau.
Mọi người đều quan trọng
Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres nhấn mạnh trong thông điệp Ngày Dân số Thế Giới rằng cần đảm bảo tiếng nói và quyền lợi của các nhóm yếu thế. Ông khẳng định: "Sức mạnh của bức tranh nhân loại đa sắc màu nằm ở những sợi chỉ mong manh nhất. Khi dữ liệu và hệ thống phục vụ được những nhóm yếu thế, cũng đồng nghĩa với việc chúng phục vụ tất cả mọi người. Đây chính là cách thúc đẩy tiến bộ chung".
Từ năm 1951, Liên Hợp Quốc đã xuất bản 28 ấn bản của báo cáo Triển vọng Dân số Thế Giới, cung cấp dữ liệu nhân khẩu học chi tiết cho 237 quốc gia, từ năm 1950 đến 2024, đồng thời đưa ra dự báo đến năm 2100. Báo cáo này đóng vai trò quan trọng trong việc theo dõi Mục tiêu Phát triển Bền vững, với khoảng 1/4 số chỉ số phụ thuộc vào dữ liệu của nó.
Suy giảm tỷ lệ sinh và dân số già
Báo cáo cho thấy tỷ lệ sinh toàn cầu đang giảm mạnh, với số con trung bình mà một phụ nữ sinh ra ít hơn một con so với những năm 1990. Hơn một nửa số quốc gia và vùng lãnh thổ hiện có tỷ lệ sinh dưới mức thay thế (2,1 con/phụ nữ). Đặc biệt, gần 1/5 số quốc gia, bao gồm Trung Quốc, Ý, Hàn Quốc và Tây Ban Nha, đang phải đối mặt với tình trạng "siêu thấp", khi phụ nữ trung bình chỉ sinh dưới 1,4 con.
Dân số chạm đỉnh
Tính đến năm 2024, có 63 quốc gia và vùng lãnh thổ bao gồm Trung Quốc, Đức và Nhật Bản đã đạt đỉnh dân số. Trong 30 năm tới, dân số của các quốc gia này dự kiến sẽ giảm 14%.
Bên cạnh đó, độ tuổi trung bình của dân số toàn cầu tiếp tục gia tăng. Đến cuối những năm 2070, số người từ 65 tuổi trở lên sẽ vượt qua số người dưới 18 tuổi. Nguyên nhân chính là do tuổi thọ gia tăng và tỷ lệ tử vong giảm đáng kể trong ba thập kỷ qua. Đặc biệt, đến cuối những năm 2050, hơn 50% số ca tử vong toàn cầu sẽ xảy ra ở nhóm từ 80 tuổi trở lên, tăng mạnh so với mức 17% vào năm 1995.
Tăng trưởng nhanh
Sự chậm lại hoặc suy giảm dân số chủ yếu diễn ra tại các quốc gia thu nhập cao, trong khi tốc độ tăng trưởng nhanh chóng lại tập trung ở các nước thu nhập thấp và trung bình thấp. Các quốc gia như Angola, Cộng hòa Trung Phi, Cộng hòa Dân chủ Congo, Niger và Somalia được dự báo sẽ tăng gấp đôi dân số từ năm 2024 đến 2054.
Sự bùng nổ dân số này sẽ đặt ra áp lực lớn lên tài nguyên, đặc biệt tại châu Phi cận Sahara và Nam Á. Nếu không có chiến lược quản lý hiệu quả, tốc độ đô thị hóa và mức sống tăng cao có thể làm trầm trọng hơn tác động môi trường. Báo cáo cũng cảnh báo rằng biến đổi khí hậu sẽ là thách thức nghiêm trọng, đặc biệt đối với những khu vực phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp và đang đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực.
Sức khỏe sinh sản
Tổng Thư ký Guterres nhấn mạnh rằng: "Bảo đảm quyền sinh sản và sức khỏe của phụ nữ là nền tảng của phát triển bền vững".
Mặc dù đã có nhiều tiến bộ, mang thai sớm vẫn là một thách thức lớn tại các nước thu nhập thấp. Trong năm 2024, 4,7 triệu trẻ sơ sinh chiếm 3,5% tổng số ca sinh toàn cầu là con của các bà mẹ dưới 18 tuổi. Đáng lo ngại hơn, có khoảng 340.000 trẻ sơ sinh sẽ được sinh ra từ những bà mẹ dưới 15 tuổi, kéo theo những nguy cơ nghiêm trọng về sức khỏe và tương lai của cả mẹ lẫn con.
Báo cáo nhấn mạnh rằng đầu tư vào giáo dục vị thành niên, đặc biệt là nữ giới, cùng với việc trì hoãn kết hôn và sinh con đầu lòng, có thể mang lại lợi ích to lớn.
Không chỉ cải thiện sức khỏe, học vấn và cơ hội việc làm của phụ nữ, những giải pháp này còn giảm đáng kể chi phí cần thiết để đạt được các mục tiêu phát triển bền vững, đảm bảo rằng "không ai bị bỏ lại phía sau".
