Những giấc mơ lặp đi lặp lại thường xoay quanh các kịch bản như chưa sẵn sàng cho một bài kiểm tra, phải phát biểu trước đám đông hoặc bị tấn công.

Những giấc mơ khó chịu này cứ xuất hiện trong tiềm thức, khiến nhiều người tự hỏi tại sao não bộ lại ám ảnh về chúng khi ngủ.

Những giấc mơ lặp lại là một hiện tượng phổ biến, với khoảng 75% người trưởng thành từng trải qua ít nhất một lần trong đời. Dù nội dung có thể khác nhau, chúng thường xoay quanh những chủ đề, địa điểm hoặc nhân vật quen thuộc nhưng đặt trong bối cảnh khác nhau.

Không giống như những giấc mơ do rối loạn căng thẳng hậu chấn thương (PTSD) gây ra – vốn thường lặp lại một ký ức thực tế một cách nhất quán – giấc mơ lặp lại có tính biến đổi nhiều hơn.

Nghiên cứu gần đây cho thấy giấc mơ lặp lại phần lớn là những trải nghiệm tiêu cực. Trong một nghiên cứu năm 2022 do Michael Schredl và nhóm của ông tại Viện Sức khỏe Tâm thần Trung ương ở Đức thực hiện, các đối tượng mô tả những giấc mơ lặp lại của họ thường mang nội dung tiêu cực, chẳng hạn như bị rượt đuổi, đến trễ hoặc thất bại.

Ngược lại, những giấc mơ lặp lại mang tính tích cực thường liên quan đến các chủ đề như bay lượn hay khám phá những không gian mới.

Tuy nhiên, lý do tại sao giấc mơ tiêu cực chiếm ưu thế vẫn chưa rõ ràng. Các nhà nghiên cứu cho rằng giấc mơ thường khuếch đại những cảm xúc hoặc tình huống nhỏ nhặt trong cuộc sống thực, biến chúng thành những trải nghiệm mãnh liệt hơn khi ngủ.

Xu hướng tâm lý của con người có thể giúp lý giải vì sao các giấc mơ tiêu cực lại chiếm ưu thế. Con người có khuynh hướng thiên vị tiêu cực, thường tập trung nhiều hơn vào những cảm xúc hoặc suy nghĩ bất lợi như một cách vô thức để đối phó với những mối đe dọa.

Khi ngủ, thiên kiến này càng được khuếch đại do các vùng não liên quan đến tư duy logic bị ức chế, trong khi các trung tâm cảm xúc lại hoạt động mạnh hơn, khiến suy nghĩ và cảm giác dễ dàng hòa trộn vào nhau.

Việc nghiên cứu tâm lý giấc mơ lặp lại gặp nhiều thách thức, vì rất khó kiểm soát giấc mơ trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, những sự kiện chấn động lớn, chẳng hạn như vụ tấn công 11/9 hay đại dịch COVID-19, đã giúp các nhà khoa học quan sát được các mô hình giấc mơ.

Những thảm họa toàn cầu thường dẫn đến sự gia tăng của những giấc mơ lặp lại mang sắc thái tiêu cực. Nhà nghiên cứu Deirdre Leigh Barrett đã ghi nhận xu hướng này trong đại dịch, khi nhiều người mơ về nỗi sợ hãi, bệnh tật hoặc cái chết – phản ánh những lo âu ngoài đời thực.

Theo thời gian, những giấc mơ về đại dịch dần thay đổi, không còn chỉ là những nỗi sợ trực diện mà chuyển sang các tình huống khó chịu hơn, chẳng hạn như sự vụng về trong giao tiếp xã hội. Điều này cho thấy giấc mơ là một cơ chế xử lý cảm xúc liên tục trong tâm trí con người.

Các chuyên gia cho rằng những giấc mơ lặp lại mang nội dung tiêu cực là bình thường và hoàn toàn có thể kiểm soát. Các phương pháp như liệu pháp diễn tập hình ảnh (IRT) hay duy trì thói quen ngủ lành mạnh – chẳng hạn như đi ngủ đúng giờ và hạn chế dùng thiết bị điện tử trước khi ngủ – có thể giúp giảm tần suất những giấc mơ này.

Bằng cách tạo ra ranh giới rõ ràng giữa cuộc sống thực và giấc ngủ, con người có thể ngăn chặn những lo âu xâm nhập vào thế giới mộng mị của mình.