Bạn đã bao giờ chứng kiến một con quạ thả hạt dẻ xuống vạch kẻ đường để rồi bị xe cộ làm vỡ chưa? Hay chứng kiến một con vẹt tìm cách mở một cái chốt cửa khó nhằn? Chim không chỉ là những chú chim biết hót; một số loài còn có trí thông minh sánh ngang với các loài động vật có vú nhỏ.
Hãy cùng tìm hiểu về những loài chim thông minh nhất thế giới và xem điều gì khiến chúng trở nên nổi bật.
1. Vẹt xám Châu Phi
Thường được mệnh danh là "Einstein của các loài chim", vẹt xám Châu Phi nổi tiếng với vốn từ vựng phong phú. Một số cá thể có thể sử dụng chính xác hơn 100 từ và thậm chí hiểu được các khái niệm như màu sắc hay hình dạng. Chúng không chỉ bắt chước; chúng còn học hỏi. Trong một trường hợp nổi tiếng, một chú vẹt xám Châu Phi tên là Alex có thể nhận biết đồ vật, đếm và thể hiện sự bực bội khi buồn chán. Khả năng giao tiếp và giải quyết vấn đề này khiến chúng trở thành loài chim dẫn đầu về trí thông minh.
2. Quạ New Caledonian
Quạ rất thông minh, nhưng loài quạ sống trên đảo Thái Bình Dương này còn ở một đẳng cấp khác. Chúng chế tạo công cụ từ cành cây để bắt côn trùng từ khúc gỗ, thể hiện sự tính toán và tầm nhìn xa trông rộng. Trong các thử nghiệm trong phòng thí nghiệm, chúng được biết đến là có thể sử dụng một công cụ để lấy một công cụ khác trước khi đạt được phần thưởng cuối cùng—một dấu hiệu của tư duy vượt trội. Nhìn một con quạ New Caledonian uốn một đoạn dây thành một cái móc cũng giống như nhìn thấy một kỹ sư tí hon đang làm việc.
3. Kea
Có nguồn gốc từ vùng núi cao New Zealand, kea là một loài vẹt lớn, màu xanh ô liu và có tiếng là láu lỉnh. Loài chim này là chuyên gia giải quyết vấn đề và là nhà chiến lược xã hội. Các nhà nghiên cứu đã quan sát thấy kea hợp tác cùng nhau kéo dây thừng để lấy thức ăn - một dấu hiệu của sự hiểu biết về tinh thần đồng đội. Chúng cũng nổi tiếng với việc "thử nghiệm" các vật thể để lại trong bãi đậu xe trên núi, từ đồ trượt tuyết đến phụ tùng ô tô, chỉ để xem chúng hoạt động như thế nào.
4. Chim ác là Á-Âu
Chim ác là một trong số ít loài động vật không phải động vật có vú vượt qua được bài kiểm tra tự nhận diện qua gương. Khi một miếng dán nhỏ được dán lên lông của chúng, chúng sẽ cố gắng gỡ bỏ nó sau khi nhìn vào gương - bằng chứng cho thấy chúng nhận ra hình ảnh phản chiếu của chính mình. Bài kiểm tra này là một tiêu chuẩn cao về khả năng tự nhận thức, tương tự như cá heo, voi và vượn lớn. Hơn thế nữa, chim ác là còn xây tổ phức tạp và tích trữ thức ăn để sử dụng sau này, thể hiện khả năng ghi nhớ.
5. Vẹt mào Goffin
Loài vẹt mào trắng nhỏ bé đến từ Indonesia này đã khiến các nhà khoa học ngạc nhiên với khả năng chế tạo công cụ ngay lập tức. Trong điều kiện nuôi nhốt, vẹt mào Goffin có thể tạo ra những chiếc que để với lấy thức ăn, và thậm chí kết hợp các vật thể lại với nhau để tạo thành một bộ công cụ hữu ích - điều mà chỉ một số ít loài trên Trái Đất có thể làm được. Bản tính vui tươi của chúng dường như thúc đẩy sự sáng tạo, giống như trẻ em thử nghiệm với các khối xây dựng.
6. Chim kẹp hạt dẻ Clark
Thoạt nhìn, chim kẹp dạt dẻ Clark trông giống như một loài chim núi bình thường, nhưng trí nhớ của nó lại vô cùng đáng kinh ngạc. Mỗi mùa thu, nó giấu hàng chục nghìn hạt thông ở hàng trăm địa điểm trên khắp các khu rừng trên cao. Nhiều tháng sau, ngay cả dưới tuyết, nó vẫn tìm lại được hầu hết số hạt đó. Bản đồ tư duy này không chỉ là may mắn; nó là một trí nhớ không gian cực kỳ phát triển, cho phép loài chim này sinh tồn trong môi trường khắc nghiệt.
7. Quạ
Quạ, họ hàng gần của quạ, thể hiện kỹ năng lập kế hoạch cực kỳ tinh vi. Trong các thí nghiệm, chúng đã giữ lại dụng cụ để dùng sau, trao đổi vật phẩm với các nhà nghiên cứu, và thậm chí còn giữ thức ăn của đối thủ bằng cách giả vờ giấu ở một chỗ trong khi bí mật cất giấu ở nơi khác. "Sự lừa dối" này cho thấy chúng hiểu những gì các loài chim khác có thể biết - một khả năng trí tuệ được gọi là "thuyết tâm lý" hiếm gặp ở các loài linh trưởng khác.
Điều gì tạo nên một loài chim "thông minh"?
Trí thông minh của chim không chỉ nằm ở khả năng nói chuyện hay sử dụng công cụ. Các nhà khoa học nghiên cứu khả năng giải quyết vấn đề, trí nhớ, giao tiếp và thậm chí cả nhận thức cảm xúc. Trong nhiều lĩnh vực này, vẹt, quạ và các loài họ quạ khác có khả năng tương đương với trẻ nhỏ. Bộ não của chúng tuy nhỏ, nhưng lại chứa rất nhiều nơ-ron thần kinh, giúp tăng cường khả năng xử lý.
Làm thế nào để phát hiện trí thông minh của chim?
Nếu bạn nuôi vẹt hoặc sống gần quạ, hãy chú ý những dấu hiệu sau đây của sự thông minh:
1. Chúng tìm ra cách mở hộp đựng mới.
2. Chúng nhận ra từng người và phản ứng khác nhau.
3. Chúng thể hiện hành vi chơi đùa, chẳng hạn như trượt trên tuyết hoặc ném đồ vật.
4. Chúng nhớ nơi giấu thức ăn.
Việc quan sát những hành vi này bổ sung thêm một khía cạnh mới cho việc ngắm chim hàng ngày—bạn không chỉ nhìn thấy lông vũ mà còn thấy cả trí óc đang hoạt động.
Tại sao điều này lại quan trọng?
Hiểu được trí thông minh của loài chim có thể thay đổi cách chúng ta đối xử với chúng. Ví dụ, việc cung cấp đồ chơi làm giàu cho vẹt hoặc máng ăn an toàn cho quạ hoang dã giúp duy trì sự năng động cho trí óc của chúng. Điều này cũng thách thức những định kiến cũ cho rằng chỉ có động vật có vú mới thực sự "thông minh". Những khám phá này nhắc nhở chúng ta rằng trí thông minh đã tiến hóa theo nhiều cách khác nhau trong thế giới động vật.
Việc xem một chú chim xám châu Phi sử dụng ngôn ngữ hay một con quạ giải đố có thể mang lại cảm giác như đang nhìn vào một thế giới khác - nơi đôi cánh và mỏ không giới hạn tư duy. Lần tới khi bạn thấy một chú chim làm điều gì đó bất ngờ, hãy dừng lại và tự hỏi điều gì đang diễn ra trong bộ não nhỏ bé nhưng mạnh mẽ của chúng. Sự thông minh của chúng có thể khiến bạn ngạc nhiên, và thậm chí có thể truyền cảm hứng cho bạn nhìn ngắm thiên nhiên với sự tò mò mới mẻ.
