Chúng ta đều biết sức khỏe tinh thần quan trọng như thế nào đối với bản thân. Nhưng còn thú cưng của chúng ta thì sao?

Ngày càng có nhiều chuyên gia lên tiếng cảnh báo: thú cưng, cũng giống như chúng ta, cần được kích thích tinh thần, ổn định cảm xúc và các mối quan hệ tích cực để phát triển.

Nếu không có những yếu tố này, chúng có thể phát triển chứng lo âu, trầm cảm hoặc hành vi phá hoại. Tuy nhiên, sức khỏe tinh thần thường bị bỏ qua trong quá trình chăm sóc thú cưng. Chúng ta mua thức ăn và đồ chơi tốt nhất, nhưng lại quên rằng thú cưng là những sinh vật giàu cảm xúc. Nghiên cứu mới nhất đã chỉ rõ: sức khỏe tinh thần là một phần cốt lõi của sức khỏe tổng thể của thú cưng.

Hãy cùng xem xét kỹ hơn lý do tại sao điều này lại quan trọng và chúng ta có thể làm gì để hỗ trợ những loài động vật mà chúng ta yêu quý.

Hiểu được cảm xúc và nhu cầu của thú cưng

Nhiều người vẫn đánh giá thấp sự phức tạp về mặt cảm xúc của thú cưng.

Chó, mèo, chim, thỏ và nhiều loài động vật đồng hành khác cũng có thể cảm thấy vui vẻ, buồn chán, sợ hãi và cô đơn. Trạng thái tinh thần của chúng có mối liên hệ mật thiết với sức khỏe thể chất.

Tiến sĩ Karen Overall, chuyên gia về hành vi thú y, giải thích: "Một con thú cưng bị căng thẳng về mặt tinh thần có nhiều khả năng mắc các bệnh lý về thể chất, giống như ở người. Ngược lại, một con thú cưng vui vẻ sẽ có khả năng phục hồi và khỏe mạnh hơn về tổng thể."

Các dấu hiệu cho thấy sức khỏe tinh thần kém ở thú cưng có thể bao gồm:

• Thu mình hoặc trốn tránh

• Chán ăn

• Hành vi phá hoại

• Chải chuốt hoặc liếm quá mức

• Hung dữ hoặc sợ hãi

Nhận biết sớm những dấu hiệu này là bước đầu tiên để giúp thú cưng của chúng ta cảm thấy tốt hơn.

Tác động của việc cô lập và thiếu sự kích thích

Lối sống hiện đại với thú cưng có thể góp phần gây ra các vấn đề sức khỏe tâm thần—thường là chúng ta không nhận ra.

Nhiều thú cưng dành nhiều giờ một mình, ít được kích thích. Chó có thể bị bỏ lại nhà trong khi chủ đi làm. Mèo có thể thiếu cơ hội vui chơi. Động vật có vú nhỏ và chim có thể bị nhốt trong lồng mà không được làm phong phú thêm.

Một nghiên cứu năm 2022 của Đại học Lincoln phát hiện ra rằng những chú chó bị bỏ lại một mình trong thời gian dài có nhiều khả năng phát triển các hành vi liên quan đến việc bị tách biệt. Một nghiên cứu khác trên tạp chí Khoa học Hành vi Động vật Ứng dụng cho thấy việc thiếu sự kích thích ở mèo dẫn đến gia tăng các dấu hiệu căng thẳng và trầm cảm.

Nói một cách đơn giản: thú cưng cần sự gắn kết, chứ không chỉ là nơi trú ẩn và thức ăn.

Tầm quan trọng của việc vui chơi và vận động

Một trong những cách tốt nhất để hỗ trợ sức khỏe tinh thần của thú cưng là thông qua việc vui chơi và vận động thường xuyên.

Vui chơi mang lại cả hoạt động thể chất và kích thích nhận thức. Đối với chó, đó là cơ hội để chúng sử dụng các hành vi tự nhiên — rượt đuổi, đánh hơi, và giải quyết vấn đề. Đối với mèo, trò chơi săn mồi thỏa mãn nhu cầu bản năng.

Chim chóc và động vật có vú nhỏ được hưởng lợi từ đồ chơi, các thử thách tìm kiếm thức ăn và thời gian tương tác với con người.

Theo Tiến sĩ Melissa Bain, một nhà nghiên cứu hành vi thú y tại UC Davis, "Vui chơi hàng ngày không phải là tùy chọn — đó là một phần thiết yếu cho sức khỏe tinh thần của thú cưng. Nếu không có nó, sự thất vọng và căng thẳng sẽ tích tụ, đôi khi dẫn đến hậu quả nghiêm trọng."

Ngay cả những buổi vui chơi ngắn ngủi cũng có thể tạo ra sự khác biệt lớn trong trạng thái cảm xúc của thú cưng.

Tương tác xã hội rất quan trọng

Nhiều thú cưng có tính xã hội cao và cần những tương tác tích cực thường xuyên.

Cảm giác cô đơn có thể gây ra sự đau khổ sâu sắc cho các loài động vật xã hội như chó, vẹt và thỏ. Nếu không có bạn đồng hành - dù là người hay động vật - những thú cưng này có thể trở nên lo lắng hoặc khép kín.

Trong thời kỳ đại dịch, tỷ lệ nhận nuôi thú cưng tăng vọt, nhưng khi cuộc sống trở lại bình thường, nhiều thú cưng lại phải vật lộn với việc bị bỏ lại một mình. Các bác sĩ thú y đã báo cáo sự gia tăng mạnh mẽ các trường hợp lo lắng khi xa cách ở chó trong năm 2021 và 2022.

Tiến sĩ Lisa Radosta, một nhà hành vi thú y, nhấn mạnh: "Bạn không thể huấn luyện để thoát khỏi sự cô đơn. Các nhu cầu xã hội phải được đáp ứng, nếu không thú cưng sẽ bị tổn thương về mặt cảm xúc. Đây là trách nhiệm mà mọi chủ nuôi thú cưng phải thực hiện nghiêm túc."

Việc lên lịch dành thời gian chất lượng thường xuyên, cân nhắc việc thuê người trông thú cưng hoặc dịch vụ chăm sóc ban ngày cho các loài xã hội, và sử dụng công nghệ tương tác (như camera thú cưng hoặc máy phát đồ ăn) có thể giúp lấp đầy khoảng trống.

Tạo môi trường phong phú

Môi trường phù hợp đóng vai trò rất lớn trong sức khỏe tinh thần.

Làm phong phú môi trường nghĩa là tạo cơ hội cho thú cưng sử dụng các hành vi tự nhiên của chúng theo những cách an toàn và lành mạnh.

Đối với mèo, điều này có thể bao gồm bệ cửa sổ, cấu trúc leo trèo và máng ăn. Đối với chó, điều này có thể bao gồm các trò chơi ngửi mùi, các tuyến đường đi bộ đa dạng và đồ chơi tương tác. Chim cần những thử thách tìm kiếm thức ăn và cơ hội bay lượn. Động vật có vú nhỏ thích đường hầm, đồ chơi nhai và các kiểu lồng khác nhau.

Chuyên gia về làm phong phú môi trường, Tiến sĩ Susan Friedman, giải thích: "Một môi trường phong phú giúp giảm căng thẳng, ngăn ngừa sự nhàm chán và mang lại cho thú cưng cảm giác kiểm soát thế giới của chúng - một yếu tố quan trọng trong sức khỏe cảm xúc."

Khi nào cần tìm kiếm sự trợ giúp chuyên nghiệp?

Đôi khi, sức khỏe tâm thần của thú cưng cần được hỗ trợ chuyên nghiệp.

Lo lắng dai dẳng, hung dữ, hành vi cưỡng chế hoặc hội chứng cai nghiện cần được tư vấn với bác sĩ thú y hoặc chuyên gia hành vi thú y.

Điều trị có thể bao gồm thay đổi hành vi, thay đổi môi trường, và trong một số trường hợp, dùng thuốc. Việc giải quyết sớm những vấn đề này sẽ ngăn ngừa chúng trở nên nghiêm trọng hơn—và cải thiện chất lượng cuộc sống của thú cưng.

Bác sĩ Overall khuyên: "Đừng bỏ qua các dấu hiệu đau khổ. Can thiệp sớm có thể khôi phục niềm vui và sự thoải mái cho cuộc sống của thú cưng, cũng như đối với con người."

Vậy chúng ta có thường xuyên dừng lại và suy nghĩ về sức khỏe tinh thần của thú cưng không? Đó là một lĩnh vực mà những thay đổi nhỏ có thể mang lại những phần thưởng to lớn.

Hãy tương tác với thú cưng của bạn mỗi ngày. Hãy tạo cho chúng sự kích thích và làm phong phú thêm. Nhận biết và tôn trọng những nhu cầu tình cảm của chúng. Và nếu bạn thấy những dấu hiệu đau khổ, đừng ngần ngại tìm kiếm sự giúp đỡ.

Thú cưng mang đến cho chúng ta rất nhiều tình yêu thương và sự tin tưởng. Hỗ trợ sức khỏe tinh thần của chúng là một trong những cách tốt nhất để chúng ta đáp lại tình yêu thương đó—và mang lại cho chúng cuộc sống vui vẻ mà chúng xứng đáng.