Một sáng thứ Bảy, tôi thấy cháu gái tôi nhẹ nhàng đặt một bát nước trước mặt con thỏ. Nó ngồi xổm xuống, đợi con thỏ đến gần rồi thì thầm: "Uống từ từ nhé, được không?". Đó chỉ là một hành động nhỏ, nhưng tôi thấy ấn tượng.

Lúc đó, cô không chỉ chăm sóc một con vật cưng mà còn thực hành sự đồng cảm. Cô hình dung xem con thỏ có thể cần gì và đáp lại bằng sự tử tế.

Tại sao động vật khơi dậy lòng đồng cảm ở trẻ em

Trẻ em không học được lòng đồng cảm từ những bài giảng. Chúng học được điều đó từ những khoảnh khắc kết nối. Động vật, với đôi mắt biểu cảm và giao tiếp phi ngôn ngữ, tự nhiên thu hút trẻ em vào cuộc.

Khi một chú chó vẫy đuôi phấn khích, hay một chú chuột lang kêu chít chít đòi ăn, trẻ em bắt đầu nhận ra những tín hiệu vượt ra ngoài lời nói. Chúng học được rằng những người khác - dù là người hay không - cũng có cảm xúc và nhu cầu. Nhận thức này là nền tảng của sự đồng cảm.

Ba cách tương tác xây dựng lòng đồng cảm

• Chăm sóc hàng ngày tạo nên trách nhiệm

Cho thú cưng ăn, dọn dẹp lồng hoặc chải lông dạy trẻ em rằng có một sinh vật sống khác phụ thuộc vào chúng. Nó chuyển trọng tâm từ "tôi" sang "chúng ta". Mỗi việc nhỏ đều xây dựng thói quen quan tâm đến nhu cầu của người khác.

• Quan sát hành vi khuyến khích trẻ nhìn nhận vấn đề theo góc nhìn của mình

Một đứa trẻ nhận thấy một con rùa rút vào mai của nó sẽ bắt đầu hỏi tại sao. "Nó sợ à?" "Có phải mình di chuyển quá nhanh không?" Những câu hỏi này giúp trẻ phát triển khả năng tưởng tượng về trải nghiệm của người khác.

• Chơi đùa nuôi dưỡng kết nối cảm xúc

Khi trẻ ném bóng cho chó hoặc treo dây cho mèo, trẻ không chỉ đang vui chơi. Trẻ đang tham gia vào một hoạt động chung đòi hỏi sự nhạy cảm về thời gian, năng lượng và tâm trạng. Chơi đùa dạy trẻ rằng các mối quan hệ phát triển dựa trên sự cho và nhận.

Những bài học vượt qua tuổi thơ

Những bài học mà trẻ học được từ động vật không chỉ gói gọn trong phạm vi gia đình.

• Ở trường, trẻ biết đồng cảm thường dễ dàng rủ một bạn cùng lớp nhút nhát tham gia các trò chơi.

• Ở nhà, trẻ dễ dàng an ủi anh chị em khi họ cảm thấy buồn bã.

• Về sau, trẻ mang những kỹ năng này vào tình bạn, công việc và việc nuôi dạy con cái.

Các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra rằng trẻ em lớn lên cùng thú cưng thường phát triển các kỹ năng xã hội mạnh mẽ hơn và có thái độ nhân ái hơn với người khác.

Những cách đơn giản để nuôi dưỡng sự đồng cảm thông qua động vật

Cha mẹ và người chăm sóc có thể khuyến khích sự phát triển này mà không cần biến nó thành một bài học.

• Làm gương về hành vi nhẹ nhàng – Trẻ em bắt chước những gì chúng thấy. Khi bạn vuốt ve một con mèo một cách bình tĩnh hoặc nói chuyện nhẹ nhàng với một con chó đang lo lắng, bạn đang dạy chúng cách cư xử tử tế.

• Khuyến khích kể chuyện – Hỏi: "Con nghĩ chú chuột hamster đang cảm thấy thế nào lúc này?". Việc tưởng tượng góc nhìn của con vật sẽ củng cố sự thấu hiểu cảm xúc.

• Khen ngợi những hành động nhỏ – Khen ngợi trẻ khi chúng nhận thấy nhu cầu của động vật, dù đó là việc đổ đầy nước vào bát hay nhường chỗ khi thú cưng có vẻ bồn chồn.

Những khoảnh khắc nhỏ bé này xây dựng nên một tư duy mà ở đó sự đồng cảm trở nên tự nhiên, không gượng ép.

Không phải gia đình nào cũng nuôi thú cưng—và điều đó không sao cả

Ngay cả khi không có thú cưng ở nhà, trẻ em vẫn có thể kết nối với động vật theo những cách có ý nghĩa.

• Ghé thăm một trại cứu hộ động vật hoặc trang trại địa phương.

• Ngắm chim chóc trong công viên bằng ống nhòm.

• Tham gia tình nguyện cùng gia đình trong các sự kiện cộng đồng có sự tham gia của động vật.

Việc tiếp xúc, dù chỉ với một lượng nhỏ, cũng mở ra cánh cửa cho những bài học tương tự về sự quan tâm, quan sát và lòng trắc ẩn.

Khi sự đồng cảm trở thành bản năng thứ hai

Vẻ đẹp của sự đồng cảm được học từ động vật nằm ở cách nó chuyển hóa một cách liền mạch sang các mối quan hệ giữa người với người. Một đứa trẻ biết lùi lại khi một chú chó cảm thấy bị áp đảo cũng có thể học cách nhường chỗ cho một bạn cùng lớp đang buồn. Khoảng cách từ động vật đến con người ngắn đến bất ngờ.

Một buổi tối, tôi hỏi cháu gái tại sao cháu luôn nói nhỏ nhẹ khi ở gần thỏ. Cháu nhún vai và nói: "Vì tiếng động lớn làm thỏ sợ." Cháu không đọc được điều này trong sách hay nghe bố mẹ nói - cháu khám phá ra điều này bằng cách chú ý lắng nghe. Đó chính là phép màu thầm lặng của động vật: chúng cho trẻ em cơ hội thực hành sự đồng cảm ngay tại chỗ.

Và khi trẻ em lớn lên, mang nhận thức đó vào tình bạn và cộng đồng của mình, tất cả chúng ta đều được hưởng lợi từ những trái tim biết quan tâm - từng chút một.