Hãy tưởng tượng bạn bay hàng ngàn dặm mỗi năm, rồi nhận ra ao nước dừng chân quen thuộc đã cạn khô, hoặc nơi sinh sản của bạn quá nóng quá sớm. Đây là thực tế mới đối với nhiều loài di cư khi chúng phải đối mặt với một hành tinh đang thay đổi nhanh chóng—và không giống như con người, chúng không thể "lên lịch lại" kế hoạch của mình.

Biến đổi khí hậu đang âm thầm định hình lại cách thức, thời điểm và địa điểm di cư của các loài. Và mặc dù hình ảnh sông băng tan chảy thường thu hút sự chú ý, nhưng tác động lan tỏa toàn cầu lên các loài chim, cá voi, côn trùng và cá cũng nghiêm trọng không kém—và thường bị bỏ qua. Hãy cùng xem xét kỹ hơn cách biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng trực tiếp đến các loài di cư, và tại sao điều này lại quan trọng đối với tất cả chúng ta.

Thời điểm không đúng: Tại sao mùa xuân đến sớm lại gây hại?

Nhiều loài di cư dựa vào các tín hiệu theo mùa—như nhiệt độ, ánh sáng ban ngày hoặc lượng mưa—để biết khi nào nên bắt đầu hành trình. Nhưng khi các mô hình khí hậu thay đổi, những tín hiệu đó không còn đáng tin cậy nữa.

Ví dụ 1: Chim nhạn Bắc Cực

Loài chim này di chuyển hơn 64.000 km mỗi năm giữa hai cực. Nếu mùa xuân đến sớm ở nơi sinh sản của chúng nhưng côn trùng (nguồn thức ăn chính) vẫn chưa nở, sự không khớp thời gian có thể đồng nghĩa với việc không có thức ăn cho chim non—và số lượng chim non sẽ ít hơn vào năm sau.

Ví dụ 2: Bướm chúa

Những loài chim di cư mong manh này dựa vào cây bông tai để đẻ trứng. Nhiệt độ ấm hơn đã làm xáo trộn thời gian di chuyển của chúng và làm giảm nguồn cung cấp cây bông tai trên khắp Bắc Mỹ, dẫn đến sự suy giảm quần thể.

Các điểm dừng chân đang biến mất

Những loài di cư đường dài không thể hoàn thành toàn bộ hành trình cùng một lúc. Chúng cần những điểm dừng chân để kiếm ăn, cung cấp nước và nạp năng lượng. Nhưng những điểm dừng chân này đang dần biến mất do nhiệt độ tăng cao và tác động của con người.

Những thay đổi:

• Các vùng đất ngập nước đang khô cạn do lượng mưa ít hơn và tốc độ bốc hơi cao hơn.

• Các đầm lầy ven biển đang bị nhấn chìm do mực nước biển dâng cao, khiến các loài chim như chim choi choi phải bay lâu hơn mà không được nghỉ ngơi.

• San hô bị tẩy trắng đồng nghĩa với việc các loài cá di cư để sinh sản hoặc kiếm ăn có thể sẽ thấy điểm đến của chúng tại các rạn san hô đang dần biến mất.

Ví dụ: Choắt mỏ cong đuôi thanh

Những loài chim ven biển này bay liên tục từ Alaska đến New Zealand. Chúng phụ thuộc vào các bãi bồi ven biển màu mỡ ở Đông Á—nhưng nhiều khu vực trong số này đang bị mất đi do sự phát triển đô thị và mực nước biển dâng cao.

Đại dương ấm lên đang thay đổi lộ trình di cư của cá voi

Không chỉ riêng động vật trên cạn. Ở đại dương, cá voi và cá cũng di cư—và chúng đang bị đẩy vào vùng lãnh thổ xa lạ.

Nguyên nhân:

• Nhiệt độ đại dương ấm lên làm thay đổi phạm vi của các loài cá nhỏ và nhuyễn thể—thức ăn của cá voi.

• Điều này buộc các loài như cá voi xám và cá voi lưng gù phải di chuyển xa hơn về phía bắc hoặc thay đổi thời gian di cư của chúng.

• Một số loài cá voi hiện đang bỏ qua các điểm dừng chân truyền thống, làm tăng căng thẳng và giảm khả năng sinh sản.

Mối quan ngại thực sự:

Trong những năm gần đây, tình trạng cá voi mắc cạn ngày càng tăng ở bờ tây Hoa Kỳ có liên quan đến những thay đổi trong lộ trình kiếm ăn của chúng—ít cá hơn ở các khu vực dự kiến ​​khiến cá voi bị suy dinh dưỡng và mất phương hướng.

Tại sao điều này lại quan trọng với chúng ta?

Bạn có thể tự hỏi: "Tại sao một con chim bay muộn hay một con cá bơi ngược chiều lại ảnh hưởng đến tôi?" Câu trả lời rất đơn giản: thiên nhiên vận hành như một hệ thống, và các loài di cư là những đầu mối kết nối quan trọng trong hệ thống đó.

Chúng giúp thụ phấn, điều hòa quần thể côn trùng và vận chuyển chất dinh dưỡng qua các hệ sinh thái. Khi các mô hình này bị phá vỡ, hiệu ứng lan tỏa sẽ ảnh hưởng đến nông nghiệp, đánh bắt cá, du lịch và thậm chí cả sức khỏe cộng đồng (vâng, muỗi sẽ nhiều hơn khi chim đến muộn).

Và đừng quên—những cuộc di cư này là một trong những hiện tượng tự nhiên đáng kinh ngạc nhất trên Trái Đất. Nhìn thấy cá hồi nhảy ngược dòng sông hay nghe thấy một đàn ngỗng bay trên đầu là một nhịp điệu theo mùa mà nhiều người trong chúng ta cảm thấy gắn bó sâu sắc.

Có thể làm được gì không?

Có, nhưng đây là cuộc chạy đua với thời gian. Dưới đây là một vài hành động chính:

• Bảo vệ và phục hồi các môi trường sống tạm thời như đất ngập nước, rạn san hô và rừng.

• Giảm phát thải để làm chậm sự gián đoạn hơn nữa của các tín hiệu di cư.

• Hỗ trợ các nỗ lực bảo tồn ở cấp độ địa phương và toàn cầu, chẳng hạn như các chương trình gắn thẻ và theo dõi giúp các nhà khoa học hiểu được những thay đổi.

• Hãy là những du khách có ý thức—hãy chọn cà phê thân thiện với chim, hải sản bền vững và ủng hộ các khu bảo tồn sinh thái.

Bạn có nhận thấy những thay đổi gần đây không?

Gần đây bạn có thấy ít bướm hơn hoặc nghe thấy ít chim di cư hơn ở khu vực của mình không? Có lẽ mùa này… yên tĩnh hơn trước?

Biến đổi khí hậu không chỉ làm tan băng—mà còn đang định hình lại những hành trình cổ xưa. Và chúng ta càng hiểu rõ những thay đổi đó, chúng ta càng có cơ hội bảo vệ những sinh vật tuyệt vời phụ thuộc vào chúng.