Nếu bạn đã từng nghe bản ghi âm tiếng cá voi dưới nước, có lẽ bạn đã nhận thấy một điều thú vị - những âm thanh dài, du dương, gần giống như tiếng hát.
Nhưng câu hỏi lớn ở đây là: liệu cá voi có thực sự đang hát, hay chúng đang trò chuyện với nhau? Là những con người tò mò, chúng ta luôn muốn biết các loài động vật đang nói gì, đặc biệt là những gã khổng lồ bí ẩn dưới đáy biển sâu.
Hôm nay, chúng ta hãy cùng khám phá thế giới dưới nước của cá voi và tìm hiểu xem những sinh vật tuyệt vời này đang muốn nói với chúng ta điều gì.
"Bài hát" của cá voi: Hơn cả âm nhạc
Khi các nhà khoa học lần đầu tiên ghi lại âm thanh của cá voi vào những năm 1960, họ đã vô cùng kinh ngạc. Chúng không chỉ là những âm thanh ngẫu nhiên—mà là những khuôn mẫu, những nốt nhạc lặp đi lặp lại, những âm sắc lên xuống. Những âm thanh này chủ yếu đến từ cá voi lưng gù, và chúng dường như có cấu trúc, gần giống như âm nhạc. Đó là lý do tại sao các nhà nghiên cứu bắt đầu gọi chúng là "bài hát".
Nhưng có một điều thú vị: chỉ có cá voi lưng gù đực mới được biết là biết hót, và chúng thường làm điều đó trong mùa giao phối. Vì vậy, một giả thuyết cho rằng chúng không chỉ hát để giải trí—chúng đang cạnh tranh sự chú ý từ những con cái. Theo cách đó, nó giống như một sự pha trộn giữa hát và thể hiện.
Đó có thực sự là một cuộc trò chuyện không?
Mặt khác, cá voi còn tạo ra những âm thanh khác ngoài bài hát—tiếng lách cách, tiếng rên rỉ, tiếng huýt sáo và tiếng đập. Những âm thanh này không phải lúc nào cũng du dương, nhưng chúng cực kỳ hữu ích. Trên thực tế, nhiều loài cá voi sử dụng âm thanh để "nói chuyện" với nhau qua những khoảng cách rất xa - đôi khi lên đến hàng trăm dặm. Cá voi xanh, loài động vật lớn nhất trên Trái Đất, tạo ra những âm thanh tần số cực thấp có thể truyền đi khắp các lưu vực đại dương!
Vậy, chúng đang hát hay đang trò chuyện? Câu trả lời dường như là: cả hai! Cá voi lưng gù có thể hát để gây ấn tượng, nhưng nhiều loài cá voi cũng sử dụng âm thanh để truyền đạt thông tin, chẳng hạn như:
• Vị trí của chúng
• Cảnh báo về động vật săn mồi
• Ra hiệu hướng đi khi di cư
• Tìm kiếm thành viên gia đình
Âm thanh truyền tốt hơn dưới nước
Đây là lý do tại sao cá voi phụ thuộc rất nhiều vào âm thanh: ánh sáng không truyền tốt trong nước, nhưng âm thanh thì có. Trên thực tế, âm thanh có thể di chuyển nhanh hơn gần năm lần trong nước so với trong không khí! Đó là lý do tại sao cá voi, cá heo và các loài động vật biển khác đã tiến hóa để trở thành bậc thầy về âm thanh. Chúng sử dụng một thứ gọi là định vị bằng tiếng vang (giống như cá heo) hoặc những tiếng gọi tần số thấp để "nhìn thấy" và "nói chuyện" với nhau qua đại dương tối tăm và bao la.
Liệu tất cả cá voi đều hát?
Không hẳn vậy. Mặc dù cá voi lưng gù là "ca sĩ" nổi tiếng nhất, nhưng không phải tất cả cá voi đều hát dài. Ví dụ:
• Cá voi Cachalot sử dụng tiếng kêu lách cách, được gọi là "codas" để giao tiếp theo những khuôn mẫu, thậm chí có thể đại diện cho bản sắc bầy đàn.
• Cá voi trắng được gọi là "chim hoàng yến biển cả" vì chúng có rất nhiều âm thanh, bao gồm tiếng huýt sáo, tiếng rít và tiếng ríu rít.
• Cá voi xanh phát ra tiếng rên rỉ trầm, quá thấp để tai người có thể nghe thấy nếu không có thiết bị đặc biệt.
Mỗi loài dường như có "ngôn ngữ" riêng, và các nhà khoa học vẫn đang cố gắng hiểu ý nghĩa thực sự của tất cả những âm thanh này.
Làm thế nào để chúng ta biết chúng đang nói gì?
Chúng ta vẫn chưa hoàn toàn biết rõ—nhưng chúng ta đang tiến gần hơn đến câu trả lời. Các nhà nghiên cứu sử dụng micro dưới nước, được gọi là hydrophone, để ghi lại âm thanh của cá voi. Sau đó, họ phân tích các khuôn mẫu và cố gắng khớp chúng với các hành vi, chẳng hạn như kiếm ăn, giao phối hoặc di chuyển.
Liệu cá voi có thể học những bài hát mới không?
Có chứ, và đó là một trong những điều thú vị nhất. Cá voi lưng gù đực có thể thay đổi bài hát của chúng theo thời gian. Thậm chí còn tuyệt vời hơn, cá voi ở các vùng khác nhau đôi khi học cùng một phiên bản mới của một bài hát, giống như một trào lưu âm nhạc lan rộng khắp đại dương. Điều này rất hiếm gặp trong thế giới động vật và cho thấy trình độ học hỏi và văn hóa cao ở loài cá voi.
Tại sao điều này lại quan trọng với chúng ta?
Hiểu được cách giao tiếp của cá voi không chỉ thú vị mà còn rất quan trọng. Cá voi đóng một vai trò lớn trong sức khỏe đại dương. Tuy nhiên, ô nhiễm tiếng ồn từ tàu thuyền, máy khoan và sonar có thể làm gián đoạn giao tiếp của chúng. Hãy tưởng tượng bạn đang cố gắng trò chuyện sâu sắc trong khi ai đó đang chạy máy cắt cỏ bên cạnh bạn - đó chính là những gì cá voi trải nghiệm với tiếng ồn dưới nước.
Bằng cách tìm hiểu cách cá voi sử dụng âm thanh, chúng ta có thể giúp bảo vệ các kênh giao tiếp của chúng. Điều này đồng nghĩa với việc đại dương yên tĩnh hơn và môi trường an toàn hơn cho những loài động vật tuyệt vời này.
Vậy thì… Hát hay trò chuyện?
Chúng tôi bắt đầu bằng cách đặt câu hỏi liệu cá voi đang hát hay trò chuyện - và giờ chúng tôi đã biết: chúng đang làm cả hai. Âm thanh của chúng có thể đẹp đẽ, bí ẩn và vô cùng hữu ích. Từ tiếng gọi bạn tình đến những cuộc trò chuyện dưới đáy biển sâu, cá voi sử dụng âm thanh theo những cách mà chúng ta mới chỉ bắt đầu hiểu được.
Chúng ta có thể làm gì?
Chúng ta có thể tiếp tục học hỏi, hỗ trợ nghiên cứu đại dương và giảm thiểu ô nhiễm tiếng ồn. Càng hiểu biết nhiều về tiếng hát và tiếng trò chuyện của cá voi, chúng ta càng có thể bảo vệ chúng tốt hơn. Suy cho cùng, chúng ta cùng chia sẻ hành tinh này—và đại dương này—với chúng.
