Bạn có bao giờ tự hỏi tại sao loài voi - loài động vật khổng lồ được tạo thành từ hàng nghìn tỷ tế bào - lại hiếm khi bị ung thư không?

Với kích thước cơ thể lớn và tuổi thọ cao như vậy, về mặt logic, chúng phải đối mặt với nguy cơ mắc bệnh cao hơn nhiều. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy voi có tỷ lệ ung thư thấp hơn nhiều so với con người.

Làm sao điều đó có thể xảy ra? Hôm nay, chúng ta sẽ khám phá bí mật di truyền đáng kinh ngạc đằng sau bí ẩn này—và ý nghĩa của nó đối với chúng ta.

Hiểu về bài toán ung thư

Tất cả chúng ta đều có các tế bào trong cơ thể có khả năng phân chia và phát triển. Nhưng mỗi khi một tế bào phân chia, sẽ có nguy cơ xảy ra lỗi - đột biến - có thể dẫn đến ung thư. Càng nhiều tế bào và sống càng lâu, nguy cơ càng cao. Đó là lý do tại sao về mặt lý thuyết, những loài động vật lớn hơn như voi có tỷ lệ ung thư cao hơn. Điều này được gọi là Nghịch lý Peto, được đặt theo tên nhà khoa học Richard Peto, người đầu tiên chỉ ra điều này vào những năm 1970.

Nhưng điều kỳ lạ ở đây là: voi hiếm khi bị ung thư. Trên thực tế, các nghiên cứu từ Đại học Utah và Đại học Bang Arizona cho thấy chưa đến 5% voi chết vì ung thư, so với hơn 20% ở người.

Vậy, điều gì đang xảy ra?

Sức mạnh của các gen thừa

Con người chúng ta đều có một gen gọi là TP53. Gen này giúp sửa chữa DNA bị hư hỏng hoặc ra lệnh cho tế bào tự hủy nếu không thể sửa chữa được nữa. Đó là một hệ thống phòng thủ tự nhiên chống lại ung thư. Hầu hết mọi người chỉ có một bản sao từ mỗi cha mẹ—tức là tổng cộng hai bản sao.

Voi ư? Chúng có 20 bản sao TP53.

Đúng vậy, hai mươi! Điều này có nghĩa là cơ thể chúng được trang bị một nhóm protein chống ung thư mạnh mẽ. Khi một tế bào trong voi bắt đầu hoạt động bất thường, những bản sao bổ sung này sẽ hoạt động nhanh chóng—hoặc sửa chữa tổn thương hoặc tiêu diệt hoàn toàn tế bào nguy hiểm.

Khám phá này, được công bố trên Tạp chí của Hiệp hội Y khoa Hoa Kỳ (JAMA), đã thu hút sự chú ý của các nhà nghiên cứu ung thư trên toàn thế giới. Nếu chúng ta có thể tìm ra cách mô phỏng hoặc tăng cường chức năng của TP53 ở người, điều đó có thể dẫn đến các phương pháp điều trị mới—hoặc thậm chí là cách ngăn ngừa ung thư hoàn toàn.

Không chỉ là TP53

Mặc dù TP53 đóng một vai trò quan trọng, nhưng đó không phải là điều duy nhất mà voi có. Các nhà khoa học cũng phát hiện ra rằng voi có một gen đặc biệt gọi là LIF6, đôi khi được gọi là "gen thây ma". Nó từng bất hoạt ở hầu hết các loài động vật, nhưng ở voi, nó đã hồi sinh thông qua quá trình tiến hóa.

Khi được kích hoạt, LIF6 ra lệnh cho các tế bào bị tổn thương tự hủy diệt nhanh chóng trước khi chúng trở nên nguy hiểm. Điều này tạo thêm một lớp bảo vệ thứ hai bên cạnh TP53. Giống như việc có cả camera an ninh và hệ thống tắt khẩn cấp cùng một lúc.

Kết hợp với nhau, những công cụ di truyền này giúp voi luôn khỏe mạnh bất chấp kích thước khổng lồ và tuổi thọ cao của chúng.

Điều này có thể có ý nghĩa gì đối với chúng ta

Vậy khoa học về voi này giúp ích gì cho con người? Các nhà nghiên cứu hiện đang tìm hiểu liệu chúng ta có thể thúc đẩy hoạt động của TP53 trong tế bào người hay phát triển một cách an toàn các liệu pháp gen lấy cảm hứng từ DNA của voi hay không. Tất nhiên, vẫn còn sớm, và còn nhiều bước tiến phía trước, nhưng hy vọng là rất thực tế.

Tiến sĩ Joshua Schiffman, một bác sĩ ung thư nhi khoa và nhà nghiên cứu về di truyền ung thư voi, cho biết: "Voi có thể nắm giữ chìa khóa để mở ra những phương pháp mới ngăn ngừa ung thư ở người. Thiên nhiên đã giải quyết được vấn đề này - chúng ta chỉ cần hiểu cách thức thực hiện."

Đây là một ví dụ tuyệt vời về việc nghiên cứu các loài khác có thể giúp chúng ta tự bảo vệ mình như thế nào.

Chúng ta có thể học được gì từ loài voi?

Bên cạnh sức mạnh và sự duyên dáng, loài voi giờ đây đang trở thành những người thầy trong thế giới khoa học. Trí tuệ di truyền cổ xưa của chúng, được hình thành bởi quá trình tiến hóa, có thể mở ra cánh cửa cho những đột phá y học mà chúng ta chưa từng nghĩ tới.

Nhưng ngay cả khi khoa học tiến bộ, chúng ta nên nhớ rằng bảo vệ voi trong tự nhiên cũng chính là bảo vệ những bí mật mà chúng mang theo. Mỗi chú voi không chỉ là một sinh vật khổng lồ trong thế giới động vật—mà còn có thể là chìa khóa cứu sống con người.

Bạn đã bao giờ nghĩ về điều này chưa?

Bạn có biết voi có hệ thống phòng thủ "tích hợp" mạnh mẽ như vậy không? Bạn nghĩ sao về việc sử dụng kiến thức này để giúp chống lại ung thư trong tương lai?

Hãy cùng nhau thảo luận về điều này—hãy gạt bỏ suy nghĩ, thắc mắc hay sự tò mò của bạn. Cùng nhau, chúng ta có thể tiếp tục học hỏi từ những thiên tài thầm lặng của thiên nhiên, từng khám phá một.