Mộng du là một trong những hành vi bí ẩn hơn xảy ra trong khi ngủ. Đây là tình trạng mà mọi người đi bộ, nói chuyện hoặc thực hiện các hoạt động khác trong khi vẫn đang ngủ. Mặc dù mộng du có vẻ giống như một điều gì đó trong phim kinh dị, nhưng đây là một tình trạng y tế thực sự.

Nhưng nguyên nhân gây ra tình trạng này là gì? Có phải hoàn toàn là do tâm lý hay có yếu tố vật lý hoặc môi trường nào đó? Trong hướng dẫn này, chúng ta sẽ khám phá khoa học đằng sau chứng mộng du, bao gồm các tác nhân gây ra và các yếu tố rủi ro góp phần gây ra tình trạng này.

1. Khoa học đằng sau chứng mộng du

Hiểu về các giai đoạn của giấc ngủ

Mộng du, hay còn gọi là chứng mộng du, thường xảy ra trong giai đoạn sâu nhất của giấc ngủ không REM, cụ thể là trong giấc ngủ sóng chậm. Trong giai đoạn này, não ở trạng thái nghỉ ngơi sâu và cơ thể tạm thời bị tê liệt để ngăn chặn việc hành động theo giấc mơ. Tuy nhiên, người mộng du không bước vào trạng thái tê liệt hoàn toàn, khiến họ thực hiện các hoạt động phức tạp như đi bộ, nói chuyện hoặc thậm chí lái xe—tất cả trong khi không biết rằng họ đang ngủ. Tiến sĩ Emily Parsons, một chuyên gia về giấc ngủ tại Hiệp hội Giấc ngủ Hoa Kỳ, giải thích: "Mộng du thường xảy ra trong quá trình chuyển đổi giữa giấc ngủ sâu và các giai đoạn ngủ nhẹ hơn, khi não chưa hoàn toàn thức dậy nhưng cơ thể bắt đầu hoạt động. Đây là lý do tại sao người mộng du có thể tỏ ra tỉnh táo khi thực hiện các nhiệm vụ, nhưng lại không nhớ gì về chúng vào sáng hôm sau".

Sự tỉnh táo một phần của não

Mộng du xảy ra khi não của một người trải qua trạng thái tỉnh táo một phần, nghĩa là một số phần của não hoạt động trong khi những phần khác vẫn ngủ. Trong trạng thái trung gian này, mọi người có thể thực hiện các hành động như đi lại, mở cửa hoặc thậm chí ăn uống mà không hề nhận thức được hành động của mình. Sự thiếu nhận thức này là lý do tại sao những người mộng du thường không thể nhớ lại những gì họ đã làm sau khi họ hoàn toàn tỉnh táo. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng vỏ não trước trán, phần não chịu trách nhiệm cho việc ra quyết định và suy nghĩ có ý thức, vẫn không hoạt động trong những cơn này, trong khi các khu vực kiểm soát chức năng vận động (như đi bộ) được kích hoạt tạm thời. Điều này khiến mộng du trở thành một ví dụ hấp dẫn về cách não có thể biểu hiện hai trạng thái khác nhau cùng một lúc.

2. Điều gì gây ra chứng mộng du?

Di truyền và tiền sử gia đình

Một trong những yếu tố chính gây ra chứng mộng du là di truyền. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng chứng mộng du có xu hướng di truyền trong gia đình, cho thấy một thành phần di truyền. Nếu bạn có một thành viên trong gia đình bị mộng du, bạn có thể có nhiều khả năng tự mình trải qua tình trạng này hơn. Tiến sĩ Sarah Mitchell, một bác sĩ thần kinh tại Phòng khám Cleveland, cho biết: "Di truyền đóng vai trò quan trọng trong chứng mộng du. Những người có họ hàng gần bị mộng du có nguy cơ mắc chứng bệnh này cao hơn nhiều". Điều này cho thấy rằng chứng mộng du có thể liên quan đến một số kiểu ngủ di truyền hoặc hoạt động của não.

Thiếu ngủ và căng thẳng

Thiếu ngủ là một yếu tố chính gây ra chứng mộng du. Thiếu ngủ có thể làm gián đoạn chu kỳ ngủ bình thường, khiến giấc ngủ sâu (và giai đoạn ngủ sóng chậm) kém ổn định hơn, làm tăng khả năng xảy ra chứng mộng du. Tương tự như vậy, mức độ căng thẳng hoặc lo lắng cao có thể làm tăng nguy cơ mắc chứng mộng du. Căng thẳng có thể cản trở khả năng não bộ đi vào giấc ngủ phục hồi, dẫn đến các chu kỳ giấc ngủ bị gián đoạn làm tăng nguy cơ mắc chứng mộng du.

Các yếu tố môi trường

Một số yếu tố môi trường, chẳng hạn như ngủ ở một nơi mới hoặc xa lạ, cũng có thể gây ra chứng mộng du. Những thay đổi lớn trong cuộc sống hoặc sự gián đoạn trong thói quen (chẳng hạn như đi du lịch, chuyển đến nhà mới hoặc thay đổi lịch trình làm việc) có thể gây ra các cơn mộng du ở những người dễ mắc chứng bệnh này.

Mộng du là một tình trạng phức tạp và hấp dẫn đã thu hút sự chú ý của cả các nhà khoa học và công chúng trong nhiều thế kỷ. Mặc dù có thể gây lo lắng cho những người trải qua (hoặc chứng kiến), mộng du là một tình trạng thực sự và có thể điều trị được, thường có nguyên nhân từ cả di truyền và môi trường. Bằng cách hiểu các tác nhân gây ra tình trạng này—chẳng hạn như thiếu ngủ, căng thẳng và di truyền—bạn có thể thực hiện các bước để giảm tình trạng mộng du hoặc ngăn ngừa tình trạng này xảy ra trong tương lai.