Đã bao giờ bạn nghe về loài ong nghệ vá gỉ chưa? Có lẽ cái tên này nghe hơi lạ tai, nhưng tin tôi đi, đó là một sinh vật cực kỳ thú vị đáng để chúng ta tìm hiểu!

Hôm nay, chúng ta sẽ đi sâu vào thế giới của Bombus affinis—một trong những loài ong độc đáo nhất Bắc Mỹ, hiện đang bị đe dọa tuyệt chủng. Hãy cùng khám phá thế giới kỳ diệu của chúng nhé!

Nơi mà loài ong nghệ vá gỉ từng ngự trị

Bạn có thể bất ngờ khi biết rằng loài ong nghệ vá gỉ từng xuất hiện rộng rãi ở các bang miền Đông và Trung Tây nước Mỹ, kéo dài lên phía Bắc tới Ontario (Canada), phía Đông tới Quebec, và phía Nam tận Georgia. Thậm chí, chúng còn vươn tới tận vùng Dakota ở phía Tây! Đáng buồn thay, trong phạm vi phân bố lịch sử này, khoảng 87% quần thể của chúng đã biến mất. Năm 2017, chúng chính thức trở thành loài ong nghệ đầu tiên trên đất liền Hoa Kỳ được liệt kê là loài có nguy cơ tuyệt chủng.

Điều gì khiến loài ong nghệ này trở nên đặc biệt?

So với nhiều loài ong khác, thành viên của B. affinis có kích thước khá lớn.

Giống như các loài ong nghệ khác, chúng sống trong các đàn xã hội (eusocial colonies), nghĩa là chúng làm việc cùng nhau như một đội.

Phần lớn tổ của chúng được xây dựng dưới lòng đất, thường nằm bên trong những hang chuột bị bỏ hoang. Trong điều kiện nuôi nhốt, một đàn có thể có tới 2.100 con ong, nhưng ngoài tự nhiên, các đàn này thường nhỏ hơn nhiều. Thức ăn của chúng bao gồm mật hoa và phấn hoa từ các loài thực vật như Abelia grandiflora, Asclepias syriaca (cỏ sữa), và các loài Linaria.

- Đây là điều thực sự thú vị: tổ của chúng có mùi hương gần như giống hệt tổ của Bombus terricola, khiến kẻ săn mồi và ký sinh trùng rất khó phân biệt được!

Dòng họ của loài ong nghệ này

Những người bạn vo ve này thuộc họ phụ Apinae và có họ hàng gần với Bombus franklini, một loài ong nghệ Bắc Mỹ khác. Trên thế giới, có khoảng 250 loài thuộc chi Bombus, nhưng chỉ khoảng 50 loài trong số đó gọi Hoa Kỳ và Canada là nhà. Một điều thú vị là ong thợ và ong chúa của B. affinis có các mẫu màu khác nhau, giúp các nhà quan sát dễ dàng phân biệt chúng.

Nhận diện một chú ong nghệ vá gỉ

Khi bạn cố gắng nhận diện chúng, sự khác biệt giữa ong chúa, ong thợ, và ong đực khá rõ ràng. Ong chúa lớn hơn, dài khoảng 20–22 mm và rộng 9–11 mm, trong khi ong thợ nhỏ hơn, dài khoảng 10–16 mm và rộng 6–9 mm. Cả ong chúa và ong thợ đều có lông đen phủ phần lớn đầu, chân và bụng, với lông vàng sáng ở một số phần của bụng—trừ gần đuôi. Ong thợ cũng có một mảng màu gỉ đặc trưng ở giữa bụng, là đặc điểm giúp chúng có tên gọi như vậy! Lưỡi của chúng ngắn hơn nhiều so với các loài ong nghệ khác, điều này ảnh hưởng đến loại hoa mà chúng đến hút mật. Đôi khi chúng có thể bị nhầm lẫn với các loài ong lông xù khác như B. citrinus, B. griseocollis, B. perplexus, và B. vagans vì hình dáng tương tự.

Còn những chú ong đực thì sao?

Ong đực của B. affinis lớn hơn một chút so với ong thợ và có lông màu nhạt hoặc trắng ở trên đầu. Giống như ong cái, chúng có lông đen nhưng có thể xuất hiện các sọc vàng trên bụng. Một số con thậm chí có bụng màu vàng nhạt hơn so với màu vàng thường thấy của ong chúa và ong thợ.

Những kiến trúc sư dưới lòng đất: Tập tính làm tổ

Bạn có thể thấy thú vị khi biết rằng những chú ong này thích xây tổ dưới lòng đất! Chúng thích những nơi như rãnh bên đường, đất ngập nước và các cánh đồng trống. Đôi khi, nếu thiếu các bãi cỏ mở, chúng thậm chí xây tổ trên mặt đất, sử dụng các cụm cỏ và đất. Có lần, một tổ còn được tìm thấy bên trong chiếc ghế bành cũ bị bỏ ngoài trời! Khi xây tổ dưới lòng đất, tổ của chúng nằm cách bề mặt khoảng 40–45 cm, được xây dựng trên đất mềm—một mái ấm lý tưởng cho gia đình ong nghệ.

Tại sao sự biến mất của chúng lại quan trọng?

Sự mất đi của ong nghệ vá gỉ không chỉ đơn thuần là mất đi một loài—mà nó còn là một dấu hiệu cảnh báo về sức khỏe của các hệ sinh thái xung quanh chúng ta. Những chú ong này đóng vai trò lớn trong việc thụ phấn cho hoa dại và cây trồng. Nếu không có chúng, nhiều loài thực vật, động vật và thậm chí cả một phần của hệ thống thực phẩm của chúng ta có thể gặp khó khăn.

Hãy giữ vững tiếng vo ve!

Chúng tôi hy vọng rằng hành trình khám phá về loài ong nghệ vá gỉ đã truyền cảm hứng cho tất cả chúng ta trân trọng hơn những anh hùng nhỏ bé này. Mọi việc nhỏ mà chúng ta làm, từ trồng hoa bản địa đến ủng hộ các nỗ lực bảo tồn, đều có thể tạo ra sự khác biệt lớn. Bạn nghĩ sao? Bạn đã từng thấy một chú ong nghệ nào vo ve xung quanh và tự hỏi câu chuyện của chúng là gì chưa? Hãy chia sẻ cùng chúng tôi—chúng tôi rất mong được nghe những câu chuyện vo ve của bạn!