Mỗi năm, hàng tỷ ly cà phê dùng một lần được tiêu thụ trên toàn thế giới, phần lớn trong số đó không được tái chế. Vì vậy, khi các chuỗi cà phê lớn chuyển sang sử dụng ly giấy thay cho ly nhựa, điều này tưởng như là một bước đi thân thiện với môi trường.

Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy rằng nếu ly giấy không được tái chế đúng cách, chúng có thể độc hại không kém ly nhựa truyền thống.

Để ngăn cà phê thấm qua giấy, một lớp nhựa mỏng được phủ bên trong ly, và chính lớp màng nhựa này có thể phát tán các chất độc hại. Bethanie Carney Almroth, Phó Giáo sư Khoa học Môi trường tại Đại học Gothenburg (Thụy Điển), đồng thời là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết: "Những vật liệu nhựa này chứa các hợp chất hóa học."

Khi đánh giá tác động môi trường của ly cà phê, phần lớn các thí nghiệm trước đây chỉ tập trung vào nắp nhựa hoặc ly xốp polystyrene, còn ly giấy gần như bị bỏ quên. Để khắc phục khoảng trống này, nhóm nghiên cứu của Carney Almroth đã thử nghiệm ảnh hưởng của cả ly giấy và ly nhựa lên ấu trùng muỗi đó là loài sinh vật thường được sử dụng trong các thử nghiệm độc tính.

Những chiếc ly được ngâm trong nước ấm hoặc trầm tích (bùn đáy) suốt 4 tuần. Sau đó, các ấu trùng được nuôi trong bể chứa loại nước hoặc trầm tích đã ngâm ly. Kết quả cho thấy, chỉ một số ít ấu trùng sống sót trong môi trường trầm tích, và sự phát triển của ấu trùng trong nước ngâm ly cũng bị ức chế rõ rệt.

Mặc dù Carney Almroth nghi ngờ rằng chính hỗn hợp các hóa chất trong ly là nguyên nhân gây hại, nhưng bà thừa nhận rất khó để xác định chính xác các thành phần có mặt trong ly. Bà cho biết, "Nếu chúng tôi biết chính xác thành phần hóa học của những chiếc ly này, mọi việc sẽ dễ dàng hơn rất nhiều."

Ly cà phê được tạo ra từ một hỗn hợp phức tạp của các vật liệu tổng hợp và hóa chất. Trong quá trình sản xuất, các nhà sản xuất thường bổ sung các chất hỗ trợ xử lý, chất ổn định nhiệt và nhiều hợp chất khác với nhiều trong số đó đã được xác định là độc hại.

Ngay cả khi sử dụng vật liệu có nguồn gốc thực vật như polylactic acid (PLA), được chiết xuất từ ngô, sắn hoặc mía để phủ lên ly giấy, các nhà sản xuất vẫn thường thêm vào những loại hóa chất khác trong quá trình xử lý.

Phân tích hóa học đôi khi có thể xác định được một phần thành phần trong ly nhựa hoặc ly giấy, nhưng ngay cả những xét nghiệm này cũng không thể làm rõ hoàn toàn mọi hợp chất có trong sản phẩm.

Jane Muncke là chuyên gia độc học môi trường và Giám đốc điều hành tổ chức truyền thông khoa học về bao bì thực phẩm Food Packaging Forum có trụ sở tại Thụy Sĩ cho biết: "Không chỉ các nhà khoa học thực hiện các nghiên cứu này không biết chính xác những chất gì có trong ly, mà ngay cả những người sản xuất và phân phối bao bì cũng không nắm rõ."

Các phản ứng hóa học giữa các vật liệu khác nhau có thể xảy ra một cách vô tình trong quá trình sản xuất các sản phẩm có chứa nhựa, làm phát sinh những hợp chất mới chưa từng được kiểm soát.

Muncke bổ sung rằng, các hóa chất không chỉ gây hại ở từng thành phần riêng lẻ, mà khi kết hợp với nhau, chúng có thể tạo ra hiện tượng gọi là “độc tính hỗn hợp” là một phản ứng hóa học phức tạp khiến tác hại tăng lên theo cấp số nhân.

Bà cho rằng, việc kiểm soát hàm lượng từng chất trong ly gần như vô nghĩa, bởi lẽ không ai có thể đảm bảo chính xác tác động mà sự kết hợp của chúng sẽ gây ra cho cơ thể hay môi trường.

Tái chế và tái sử dụng là những bước đi hợp lý nhằm ngăn chặn hóa chất độc hại thâm nhập vào hệ sinh thái. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cho rằng giải pháp tối ưu chính là loại bỏ hoàn toàn ly giấy dùng một lần.

Phần lớn các trung tâm tái chế hiện nay gặp khó khăn trong việc tách lớp nhựa phủ ra khỏi phần giấy của ly đó là một quy trình phức tạp, tốn kém và không hiệu quả, khiến việc tái chế trở nên gần như bất khả thi trên quy mô lớn.

Ví dụ, tại Vương quốc Anh, chỉ có một số ít trung tâm tái chế chấp nhận xử lý ly giấy. Phần lớn các quán cà phê cuối cùng vẫn phải vứt bỏ ly giấy như rác thải thông thường, điều này khiến tính tiện lợi vốn có của sản phẩm dùng một lần trở nên vô nghĩa. Hiện tại, ở Anh, chỉ 4 trên mỗi 100 chiếc ly giấy được tái chế một con số rất thấp, phản ánh rõ sự bất cập trong hệ thống xử lý rác thải hiện nay.

Tóm lại, dù có vẻ thân thiện với môi trường, việc các chuỗi cà phê chuyển từ ly nhựa sang ly giấy thực chất lại tiềm ẩn nhiều rủi ro độc hại nếu không được tái chế đúng cách. Trước những phức tạp này, giải pháp bền vững nhất có lẽ là loại bỏ dần ly giấy dùng một lần mở đường cho một văn hóa cà phê thực sự xanh, an toàn và có trách nhiệm với môi trường.