Trải qua những cơn co giật cơ bất ngờ trước khi chìm vào giấc ngủ là một hiện tượng phổ biến nhưng vẫn còn nhiều điều bí ẩn mà các nhà khoa học chưa thể giải thích hoàn toàn.

Khi giấc ngủ đến gần, đôi lúc bạn có thể cảm thấy như đang rơi tự do hoặc nhận được một cú giật mạnh không mong đợi, khiến tay chân hoặc thậm chí toàn bộ cơ thể giật nhẹ mà không thể kiểm soát.

Phản ứng ngắn ngủi mang tính “chiến hay chạy” này có thể bất ngờ phá vỡ sự yên tĩnh của buổi tối. Đối với nhiều người, hiện tượng này—thường được gọi là “hypnic jerks” hay “sleep starts”—có thể khiến họ cảm thấy bối rối hoặc lạ lẫm. Trên thực tế, khoảng 70% số người từng trải qua ít nhất một lần trong đời, và khoảng 10% gặp phải hiện tượng này một cách thường xuyên. Dù phổ biến, cộng đồng khoa học vẫn chưa xác định được nguyên nhân chính xác đứng sau hiện tượng này.

Một nghiên cứu năm 2018 đăng trên tạp chí Current Sleep Medicine Reports đã mô tả hypnic jerks như một hiện tượng giấc ngủ đầy thú vị, đòi hỏi nghiên cứu thêm để làm rõ các cơ chế sinh lý và nguồn gốc của nó. Nhiều năm sau, kết luận này vẫn còn giá trị.

Chúng ta biết gì về hypnic jerks?

Tiến sĩ Allen Richert, giáo sư tâm thần học và y học giấc ngủ tại Trung tâm Y khoa Đại học Mississippi, cho biết hiện chưa có lời giải thích rõ ràng nào cho hiện tượng hypnic jerks. Những cơn giật này bao gồm các chuyển động cơ phối hợp được kích hoạt bởi tín hiệu từ hệ thần kinh trung ương, nhưng nguyên nhân chính xác của các tín hiệu này vẫn chưa được biết rõ. Dù nguồn gốc của chúng chưa được làm rõ, các chuyên gia xếp hypnic jerks vào loại co giật cơ myoclonic—những cơn co thắt cơ đột ngột, không tự chủ, tương tự như nấc cục hoặc thậm chí động kinh. Tuy nhiên, không giống như động kinh, hypnic jerks lành tính và không cho thấy bất kỳ vấn đề sức khỏe tiềm ẩn nào.

Hiệp hội Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM) đã xác định một số yếu tố có thể kích hoạt, bao gồm tiêu thụ caffeine quá mức, căng thẳng cao, hoạt động thể chất cường độ lớn hoặc thiếu ngủ. Nói cách khác, cả sự hưng phấn cao độ và sự mệt mỏi cùng cực đều có thể làm tăng khả năng xảy ra hypnic jerks. Tiến sĩ Richert giải thích thêm rằng dù thiếu ngủ có thể gây ra một số phản ứng sinh lý, hiện chưa có bằng chứng cho thấy ngủ nhiều hơn có thể ngăn chặn các cơn giật này hoặc ngủ không đủ giấc làm cho chúng trầm trọng hơn.

Các giả thuyết về hypnic jerks

Nhiều giả thuyết đã được đưa ra để giải thích hiện tượng này:

Hiểu nhầm của não:

Khi huyết áp giảm và cơ bắp thư giãn, não có thể nhầm lẫn trạng thái này là một mối đe dọa tiềm ẩn, dẫn đến phản ứng hoảng sợ trong chốc lát.

Gốc rễ tiến hóa:

Một giả thuyết khác cho rằng hypnic jerks là một cơ chế bảo vệ bắt nguồn từ bản năng của tổ tiên linh trưởng. Phản xạ này có thể đã tiến hóa để ngăn ngừa việc rơi từ trên cây xuống trong khi ngủ, bằng cách nhanh chóng làm cơ thể tỉnh giấc.

Kiểm soát hypnic jerks

Hiện tại, không có loại thuốc hay điều chỉnh hành vi nào được chứng minh là có thể giảm hypnic jerks một cách đáng tin cậy. AASM khuyến cáo áp dụng các thói quen vệ sinh giấc ngủ tốt, bao gồm: Tránh caffeine và các chất kích thích trước khi đi ngủ. Giảm căng thẳng thông qua các kỹ thuật thư giãn. Đảm bảo ngủ đủ giấc và đều đặn. Nếu hypnic jerks hoặc các vấn đề liên quan không ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống hàng ngày, thì thường không cần tìm đến sự chăm sóc y tế. Tiến sĩ Richert và các chuyên gia khác đồng ý rằng hypnic jerks là một phần đầy thú vị, dù khó hiểu, trong quá trình tiến hóa của con người. Dù mục đích chính xác của chúng vẫn còn là một bí ẩn, chúng không gây hại và không đáng để khiến bạn mất ngủ.