Khi những dấu hiệu cho thấy hoạt động tiêu dùng suy yếu xuất hiện ở Hoa Kỳ, các hộ gia đình châu Âu cũng đang phải vật lộn với những thách thức về chi tiêu.
Vào ngày 3 tháng 12, chuyên gia kinh tế cấp cao của HSBC Chris Hare đã công bố một báo cáo nhấn mạnh rằng mức tiêu dùng hộ gia đình ở châu Âu đang bước vào một giai đoạn mới. Mặc dù thu nhập thực tế tăng trưởng đáng kể, chi tiêu hộ gia đình vẫn trì trệ, với tỷ lệ tiết kiệm vẫn duy trì ở mức cao.
Chi tiêu hộ gia đình đình trệ mặc dù thu nhập tăng
Hare lưu ý rằng mức tăng trưởng thu nhập thực tế của cư dân ở Khu vực đồng tiền chung châu Âu và Vương quốc Anh đã vượt quá 3% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, mức tăng trưởng chi tiêu hộ gia đình gần như không đổi, chủ yếu chịu ảnh hưởng của ba yếu tố: lãi suất cao, tài sản hộ gia đình giảm và lòng tin của người tiêu dùng bị kìm hãm.
Nhìn về phía trước, HSBC dự báo tỷ lệ tiết kiệm của hộ gia đình tại châu Âu sẽ sớm ổn định, với mức tăng trưởng tiêu dùng sẽ tương ứng với mức tăng trưởng thu nhập vào năm 2025 và 2026. Chi tiêu của hộ gia đình dự kiến sẽ tăng khiêm tốn hơn 1% mỗi năm.
Tăng tiết kiệm ở người châu Âu
Báo cáo xác định xu hướng "tiết kiệm lục địa" đang gia tăng, một hiện tượng bắt đầu sau COVID-19. Trong khi các hộ gia đình Mỹ có tỷ lệ tiết kiệm tương đối thấp trong giai đoạn này, các hộ gia đình châu Âu vẫn duy trì tỷ lệ cao hơn đáng kể.
Cách tiếp cận thận trọng này chỉ ngày càng gia tăng. Ngay cả khi thu nhập tăng và lạm phát hạ nhiệt, chi tiêu của hộ gia đình vẫn không thay đổi hoặc thậm chí chậm lại hơn nữa, đặc biệt là ở Vương quốc Anh.
Dữ liệu hiện tại cho thấy tỷ lệ tiết kiệm của châu Âu đã vượt qua mức trước đại dịch, phản ánh sự thận trọng về tài chính cao hơn. Tiết kiệm dư thừa ở châu Âu tiếp tục tăng, trong khi ở Hoa Kỳ, khoản tiết kiệm như vậy phần lớn đã tiêu tan.
Báo cáo cảnh báo rằng xu hướng này gây ra những rủi ro kinh tế đáng kể. Cứ mỗi 1% tăng trong tỷ lệ tiết kiệm của Khu vực đồng tiền chung châu Âu, GDP giảm hơn 0,5%, trong khi lạm phát giảm khoảng 0,2%. Ngược lại, việc giảm tỷ lệ tiết kiệm sẽ mang lại những tác động ngược lại. Điều này nhấn mạnh tác động đáng kể của mô hình tiêu dùng thay đổi của các hộ gia đình châu Âu đối với triển vọng chính sách tiền tệ của khu vực.
Ba động lực chính đằng sau mức tiêu dùng yếu
Sử dụng các mô hình kinh tế lượng, HSBC quy "tiết kiệm lục địa" cho ba yếu tố chính: lãi suất cao, sự suy giảm của cải hộ gia đình và lòng tin của người tiêu dùng yếu.
1. Lãi suất cao:
Kể từ cuối năm 2021, việc tăng lãi suất đã đẩy tỷ lệ tiết kiệm của hộ gia đình châu Âu lên khoảng 2 điểm phần trăm. Trong khi lãi suất cao hơn đã thúc đẩy thu nhập lãi ròng cho một số hộ gia đình, thì khoản thu nhập bổ sung này không chuyển thành chi tiêu tăng. Ngược lại, các hộ gia đình phải đối mặt với chi phí thế chấp cao hơn đã cắt giảm đáng kể chi phí, góp phần tăng mức tiết kiệm.
HSBC dự kiến hiệu ứng "dòng tiền" của thế chấp sẽ trung hòa vào năm tới, giảm bớt một số căng thẳng tài chính đối với chi tiêu của hộ gia đình.
2. Tài sản hộ gia đình giảm:
Lãi suất tăng đã làm giảm giá trái phiếu, từ đó làm giảm định giá của các chương trình lương hưu phúc lợi xác định (DB). Mặc dù điều này góp phần làm tăng mức tiết kiệm, báo cáo dự đoán tác động tiêu cực chung đối với mức tiêu dùng thực tế sẽ tương đối hạn chế.
3. Niềm tin của người tiêu dùng yếu:
Các cuộc khảo sát về niềm tin của người tiêu dùng trong năm nay cho thấy rằng tâm lý vẫn chưa hoàn toàn trở lại mức bình thường, phản ánh sự thận trọng đang diễn ra trong các hộ gia đình.
HSBC xác định hai nguyên nhân chính gây ra sự tin tưởng yếu kém này:
- "Chấn thương" do tình trạng thiếu hụt năng lượng, khiến các hộ gia đình phải xây dựng các khoản đệm tiết kiệm lớn hơn để phòng ngừa những biến động giá tiềm ẩn trong tương lai.
- Những bất ổn chính trị bắt nguồn từ Đức, Pháp và Vương quốc Anh, cùng với những lo ngại về kết quả của cuộc bầu cử tổng thống Hoa Kỳ tiếp theo.
Tỷ lệ tiết kiệm ổn định, chi tiêu thận trọng giảm bớt
Nhìn về tương lai, HSBC dự đoán rằng việc Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) và Ngân hàng Anh (BoE) cắt giảm lãi suất đáng kể trong năm tới sẽ giúp kiềm chế tỷ lệ tiết kiệm, giảm gánh nặng nợ nần và thúc đẩy giá tài sản cũng như sự giàu có về mặt tài chính. Tuy nhiên, niềm tin của người tiêu dùng sẽ phụ thuộc phần lớn vào các yếu tố bên ngoài.
Báo cáo dự báo rằng tỷ lệ tiết kiệm sẽ sớm ổn định. Khi mức tăng trưởng chi tiêu của hộ gia đình bắt đầu phù hợp với mức tăng trưởng thu nhập, xu hướng tiết kiệm cao hơn khó có thể trở nên tồi tệ hơn.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là sẽ có sự bùng nổ về chi tiêu trong tương lai gần. HSBC dự kiến mức tăng trưởng thu nhập sẽ chậm lại ở mức khoảng 1%, làm giảm khả năng phục hồi mạnh mẽ của hoạt động tiêu dùng.
